Tái thiết không gian đô thị ven sông Ðồng Nai

Sông Đồng Nai có chiều dài 586km, trong đó, đoạn qua thành phố Đồng Nai dài hơn 234km. Với thành phố Đồng Nai, sông Đồng Nai là một tài sản tự nhiên có giá trị lớn về kinh tế, văn hóa, lịch sử và cảnh quan mà không nhiều đô thị có được. Dòng sông này không chỉ có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp, công nghiệp, giao thông đường thủy, du lịch sinh thái mà còn hình thành nên không gian đô thị ven sông.

“Báu vật” tự nhiên giữa lòng đô thị

Theo Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Văn Hà, giữa vùng đất công nghiệp năng động và đô thị hóa lớn, Đồng Nai vẫn sở hữu không gian cảnh quan hiếm có là dòng sông Đồng Nai bao quanh, đặc biệt, tại các khu vực đô thị hoặc đã được quy hoạch đô thị như: Biên Hòa, Long Thành, Nhơn Trạch.

Mặc dù được xem là “báu vật” tự nhiên giữa lòng đô thị, mang trong mình những tiềm năng to lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế, đô thị, tuy nhiên, cho đến nay, thành phố Đồng Nai vẫn chưa khai thác hết hiệu quả, tiềm năng của sông Đồng Nai. Theo đánh giá, việc khai thác không gian ven sông Đồng Nai thời gian qua còn chậm và thiếu quy hoạch tổng thể. Hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, kiến trúc thiếu thống nhất, chưa hình thành được các thiết chế văn hóa ven sông phục vụ cộng đồng.

Trong Thông báo số 69 của Văn phòng Trung ương Ðảng kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Ðồng Nai cũng đã xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà thành phố Ðồng Nai cần triển khai thực hiện là tổ chức quy hoạch lại không gian theo hướng đa trung tâm, lấy Biên Hòa, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Nhơn Trạch, Trảng Bom, Ðồng Xoài, các hành lang giao thông liên vùng và đặc biệt là hành lang ven sông Ðồng Nai làm những trục động lực.

Theo Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út, tình trạng phát triển tự phát, xây dựng trái phép, không đúng quy hoạch, sử dụng đất kém hiệu quả và thiếu kiểm soát về cảnh quan còn phổ biến trong khu vực hành lang sông Đồng Nai. Điều này đã làm giảm giá trị của không gian đô thị ven sông.

Trên thực tế, nhiều khu vực ven sông hiện vẫn tồn tại các kho bãi, bến cảng nhỏ lẻ, công trình tạm và hoạt động công nghiệp hình thành từ giai đoạn trước đang chiếm dụng quỹ đất có giá trị cao về cảnh quan. Từ đó, gây cản trở phát triển đô thị ven sông và gây tác động xấu về môi trường.

Hình thành hành lang sinh thái, kinh tế đặc trưng ven sông

Từ ngày 30-4-2026, Đồng Nai chính thức trở thành thành phố thứ 7 của cả nước. Theo kiến trúc sư Khương Nguyễn Đức Chương, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố Đồng Nai, trở thành thành phố không chỉ là sự thay đổi về bộ máy hành chính hay những con đường nhựa mà là sự nâng tầm chất lượng cuộc sống của người dân trên nền tảng một di sản thiên nhiên và văn hóa được trân trọng. Trong đó, với không gian đô thị, quá trình phát triển phải đi liền với bảo tồn các giá trị truyền thống. “Di sản không phải là gánh nặng” - kiến trúc sư Khương Nguyễn Đức Chương bày tỏ quan điểm.

Với quan điểm đó, ông Chương cho rằng: Cần coi các di tích lịch sử, các làng nghề truyền thống dọc sông Đồng Nai là “trục xương sống” của bản sắc đô thị. Không gian quy hoạch quanh các di tích phải có khoảng lùi, tạo ra các “quảng trường văn hóa” để người dân tiếp cận. Đồng thời thành phố Đồng Nai cần xác định, phát triển trục sông Đồng Nai trở thành “mặt tiền” của đô thị. Bởi sông Đồng Nai không chỉ là dòng cấp nước, mà phải là trục cảnh quan và kinh tế chủ đạo.

Chia sẻ ý tưởng về phát triển không gian đô thị ven sông Đồng Nai, kiến trúc sư Khương Nguyễn Đức Chương cho hay: Việc phát triển không gian ven sông cần theo tư duy hướng “mở”. Đó là việc quy hoạch các công viên ven sông liên hoàn, ưu tiên không gian cho cộng đồng. Các dải xanh ven sông này chính là giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tự nhiên nhất. Với sông Đồng Nai, địa phương cần có các quy hoạch phát huy giá trị đô thị ven sông. Trong đó, việc phát triển du lịch đường thủy, kết nối từ đô thị Biên Hòa lên đến Cát Tiên và xuống khu vực đô thị Nhơn Trạch cần được tính toán kỹ. “Cần quy hoạch xây dựng các bến du thuyền, các trung tâm văn hóa ven sông để dòng sông thực sự “sống” cùng người dân” - kiến trúc sư Khương Nguyễn Đức Chương chia sẻ.

Từ thực tiễn phát triển không gian ven sông Đồng Nai hiện nay, thành phố Đồng Nai xác định việc tái thiết không gian đô thị ven sông là nhiệm vụ đột phá, mang ý nghĩa chiến lược trong giai đoạn phát triển mới.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Út, thành phố sẽ tập trung tái thiết không gian ven sông Đồng Nai theo hướng hình thành hành lang sinh thái, cảnh quan và kinh tế đặc trưng. Trong đó, trọng tâm sẽ thực hiện rà soát, điều chỉnh quy hoạch nhằm phát triển không gian công cộng ven sông liên tục. Đồng thời tái cấu trúc quỹ đất, di dời các cơ sở công nghiệp, kho bãi, bến cảng không còn phù hợp hoặc gây ô nhiễm môi trường để chuyển đổi sang các chức năng có giá trị cao hơn.

Thành phố Đồng Nai cũng sẽ tăng cường kiểm soát trật tự xây dựng, chấm dứt tình trạng phát triển tự phát, đồng thời đẩy mạnh thu hút đầu tư vào các dự án ven sông nhằm tạo động lực mới cho phát triển đô thị bền vững trong giai đoạn tới.