Quốc hội nghe Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Quang cảnh Phiên họp

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Thị Thanh tại Phiên họp

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Theo đó, dự thảo Nghị quyết gồm 5 Chương, 20 điều, tập trung vào việc định hình khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động phối hợp. Trong đó, 4 nội dung trọng tâm trong phòng ngừa tranh chấp bao gồm: tham mưu chính sách; giải quyết khiếu nại của nhà đầu tư; phản hồi hệ thống và nâng cao năng lực cán bộ.

Đáng chú ý, cơ chế giải quyết tranh chấp sẽ được thực hiện theo nguyên tắc xác định rõ cơ quan chủ trì là đơn vị trực tiếp (hoặc đề xuất biện pháp) bị đe dọa kiện hoặc bị kiện. Cơ quan này đóng vai trò đầu mối, chịu trách nhiệm toàn diện. Ngoài ra, cơ quan đại diện pháp lý phối hợp xuyên suốt; các tổ chức, cá nhân liên quan có nghĩa vụ cung cấp tài liệu, nhân sự kịp thời và chịu trách nhiệm về tính pháp lý trong quá trình giải quyết.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết

Điểm nhấn của dự thảo là các chính sách đặc thù chưa từng có trong quy định hiện hành nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực pháp lý quốc tế. Theo đó, công chức có vị trí việc làm phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế của cơ quan đại diện pháp lý trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng không quá 300% mức lương hiện hưởng; Cán bộ giữ vị trí việc làm phòng ngừa, giải quyết tranh chấp tại Bộ, ngành, địa phương được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng; Cán bộ không chuyên trách nhưng được giao chủ trì hoặc tham gia tổ công tác liên ngành hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng (trong thời gian tham gia vụ việc).

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Duy Linh

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Để tạo tâm lý an tâm cho đội ngũ thực thi, dự thảo Nghị quyết đưa ra quy định về miễn trừ trách nhiệm. Theo đó, người đứng đầu, công chức, viên chức trực tiếp làm công tác này sẽ được xem xét loại trừ hoặc miễn trách nhiệm nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định của Đảng và pháp luật; thực hiện nhiệm vụ công tâm, không vụ lợi; thiệt hại xảy ra nằm ngoài ý muốn trong quá trình thực hiện cơ chế đặc thù. Cơ chế này cũng được mở rộng áp dụng cho các doanh nghiệp nhà nước và tổ chức được ủy quyền khi đóng vai trò bị đơn trong các tranh chấp quốc tế.

Kinh phí thực hiện Nghị quyết sẽ được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn huy động hợp pháp khác. Chính phủ hiện đã trình Quốc hội xem xét và cho ý kiến quyết định về dự thảo này.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết

Trình bày Báo cáo thẩm tra về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi nhấn mạnh, tại Điều 12, việc bổ sung trường hợp cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện là cơ quan tiến hành tố tụng thì giao cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài làm Cơ quan chủ trì sẽ góp phần bảo đảm nguyên tắc độc lập của hoạt động tố tụng, hạn chế xung đột vai trò khi cơ quan tiến hành tố tụng vừa là chủ thể có hành vi bị kiện, vừa là cơ quan chủ trì tổ chức giải quyết tranh chấp; đồng thời tạo điều kiện tăng cường tính điều phối liên ngành, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành và gắn với chức năng quản lý tổng thể về đầu tư nước ngoài, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích quốc gia trong các tranh chấp đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, Uỷ ban cũng lưu ý, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện, cụ thể như cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài không phải là chủ thể trực tiếp ban hành hoặc thực hiện biện pháp bị kiện, do đó có thể gặp khó khăn trong việc nắm bắt đầy đủ thông tin, hồ sơ, diễn biến vụ việc; trong khi dự thảo Nghị quyết mới dừng ở quy định trách nhiệm phối hợp của các cơ quan liên quan, chưa làm rõ cơ chế ràng buộc trách nhiệm, chế tài trong trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng chậm cung cấp hoặc không cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết

Đồng thời, cơ quan thẩm tra cho rằng việc giao cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài làm Cơ quan chủ trì đối với các vụ việc có nguồn gốc từ hoạt động tố tụng cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm năng lực chuyên môn sâu về pháp lý, tố tụng quốc tế; nếu không được thiết kế cơ chế phối hợp phù hợp, có thể dẫn đến tình trạng chủ trì mang tính hình thức, phụ thuộc vào cơ quan khác trong xử lý nội dung vụ việc. Ngoài ra, quy định này cần được xem xét trong mối quan hệ với nguyên tắc xác định trách nhiệm của cơ quan có hành vi, quyết định là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tranh chấp, bảo đảm không làm giảm hoặc phân tán trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc xử lý hậu quả pháp lý phát sinh từ hành vi của mình. Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng, việc xác định Cơ quan chủ trì cần theo hướng chuyên môn hóa, tập trung đầu mối và kế thừa kinh nghiệm, nhằm bảo đảm thống nhất chỉ đạo, quan điểm xử lý và hạn chế rủi ro pháp lý, chi phí cho Nhà nước.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Về trách nhiệm của cơ quan đại diện pháp lý (Điều 14), dự thảo được đề xuất hoàn thiện theo hướng đưa đơn vị này trở thành hạt nhân nòng cốt về pháp lý. Cơ quan đại diện pháp lý sẽ đóng vai trò chủ trì hoặc đồng chủ trì trong các vấn đề chuyên môn phức tạp. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cần có quy định cụ thể về mức độ tham gia của cơ quan này trong từng giai đoạn tố tụng, phù hợp với thông lệ quốc tế. Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế xử lý khi xảy ra bất đồng quan điểm giữa các cơ quan trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Đối với công tác phối hợp (Điều 15), báo cáo thẩm tra nhấn mạnh yêu cầu bổ sung các chế tài cụ thể đối với những đơn vị không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin. Bên cạnh đó, quy định về giải mật thông tin cũng cần được chuẩn hóa để vừa đảm bảo tuân thủ pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, vừa đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của hoạt động tố tụng quốc tế.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất về chính sách đặc thù dành cho đội ngũ làm công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (Điều 18). Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhìn nhận việc áp dụng chế độ vượt trội là cần thiết để thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực đầy áp lực và rủi ro pháp lý này. Mặc dù ủng hộ về chủ trương, song cơ quan chủ trì thẩm tra cũng yêu cầu Chính phủ đánh giá kỹ khả năng cân đối ngân sách và đảm bảo tính công bằng với các lĩnh vực đặc thù khác trong khu vực công, tránh gây ra những bất cập trong chính sách tiền lương chung.