Thành lập thành phố Đồng Nai: Bước ngoặt lịch sử để Đồng Nai bứt phá phát triển

Hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia đang được đầu tư xây dựng tạo động lực lớn cho sự phát triển của Đồng Nai thời gian tới. Ảnh: Phạm Tùng

Xứng tầm thành phố trực thuộc Trung ương

Cùng với việc đồng ý chủ trương thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương, Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng giao Bộ Chính trị chỉ đạo Đảng ủy Chính phủ căn cứ chủ trương của Trung ương chỉ đạo Chính phủ hoàn chỉnh đề án, hồ sơ theo quy định để trình tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định.

Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có cơ sở thực tiễn rõ ràng. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tên gọi gắn với đơn vị hành chính, mà là bước chuyển quan trọng về mô hình phát triển và mô hình quản trị, nhằm đưa Đồng Nai từ vị thế một tỉnh công nghiệp lớn vươn lên thành đô thị cấp vùng, có năng lực điều phối không gian phát triển, liên kết hạ tầng, phân bổ nguồn lực và dẫn dắt tăng trưởng cho toàn khu vực.

Hiện nay, theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, một thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai cũng đã cơ bản đạt hoặc vượt các ngưỡng quan trọng.

Kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng: Đồng Nai xứng đáng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Bởi, xét về mặt lịch sử, Đồng Nai được xem là đô thị, trung tâm hành chính và kinh tế đầu tiên hình thành ở phương Nam, đánh dấu bằng sự kiện Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh thiết lập dinh Trấn Biên vào năm 1698. Đây là cột mốc khẳng định chủ quyền, phát triển thương mại và định hình văn hóa sớm nhất vùng Đông Nam Bộ. Trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển, trên vùng đất này vẫn còn lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử tiêu biểu.

Sân bay Long Thành đón chuyến bay thương mại đầu tiên vào cuối năm 2025. Theo dự kiến, giai đoạn 1 của dự án sẽ đưa vào khai thác thương mại trong năm 2026. Ảnh: Phạm Tùng

Thời gian qua, với hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia được triển khai đầu tư xây dựng trên địa bàn, nổi bật là Dự án Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, vị thế của Đồng Nai càng trở nên quan trọng hơn.

Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Nghị quyết số 81/2023/QH15 (ngày 9-1-2023) của Quốc hội xác định khu vực Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai - Bình Dương - Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là Thành phố Hồ Chí Minh - Đồng Nai) là vùng động lực phát triển phía Nam, giữ vai trò dẫn dắt tăng trưởng của cả nước và hướng tới trở thành một trong những trung tâm kinh tế năng động của khu vực Đông Nam Á. Trong cấu trúc phát triển đó, Đồng Nai được xác định là trung tâm công nghiệp, logistics và đầu mối giao thông quan trọng, có vai trò thúc đẩy liên kết kinh tế và lan tỏa phát triển trong toàn vùng.

Bàn đạp “khơi thông” các nguồn lực phát triển

Theo Kiến trúc sư Khương Văn Mười, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương sẽ tạo ra những điều kiện rất thuận lợi cho sự phát triển trong thời gian tới. Đặc biệt, khi Sân bay Long Thành giai đoạn 1 đưa vào khai thác, cùng với đó là sự hình thành của mạng lưới hạ tầng giao thông kết nối, tốc độ phát triển của Đồng Nai sẽ tăng tốc rất nhanh.

GS-TS. Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, thành viên Tổ tư vấn kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai đánh giá: Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương sẽ nâng tầm vị thế của địa phương. Việc nâng tầm vị thế, trở thành  thành phố lớn trực thuộc Trung ương đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng các cơ chế phát triển, thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng. “Việc nâng tầm vị thế vì thế đóng vai trò rất quan trọng” - ông Võ Xuân Vinh đánh giá.

Mặt khác, với Sân bay Long Thành, khi Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo điều kiện, khơi thông các nguồn lực để phát triển mô hình đô thị sân bay. Mô hình đô thị sân bay ở đây, không chỉ gói gọn trong khái niệm “thành phố có sân bay”, lớn hơn, đây phải là mô hình thành phố sân bay theo khái niệm rộng lớn hơn, gắn với sự phát triển các trung tâm thương mại, dịch vụ; logistics; trung tâm tài chính…

Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương sẽ nâng tầm vị thế, mang đến những điều kiện thuận lợi để Đồng Nai bứt phá phát triển. Ảnh: Phạm Tùng

Cũng theo GS-TS. Võ Xuân Vinh: “Bài toán” đặt ra với Đồng Nai hiện nay là hạ tầng kết nối, đặc biệt là kết nối vùng. Do đó, Đồng Nai phải tập trung huy động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án quan trọng.

Trong bối cảnh đó, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ là điều kiện rất thuận lợi để Đồng Nai khơi thông các nguồn lực phát triển. Để làm được điều này, Đồng Nai rất cần có những cơ chế đặc thù để có thể quyết định nhanh chóng các vấn đề phục vụ nhu cầu phát triển. Bởi “thời gian” chính là yếu tố vô cùng quan trọng trong bối cảnh hiện nay, chậm trễ sẽ đánh mất cơ hội phát triển.

Đồng Nai thuộc vùng Đông Nam Bộ, có diện tích hơn 12,7 ngàn km2, dân số gần 4,5 triệu người, là tỉnh nằm trong nhóm 5 địa phương có quy mô dân số lớn nhất cả nước.

“Một vấn đề rất quan trọng khác chính là sự tham gia của người dân, đội ngũ doanh nghiệp Đồng Nai trong tiến trình phát triển và mức độ thụ hưởng của người dân, doanh nghiệp Đồng Nai” - GS-TS. Võ Xuân Vinh chia sẻ thêm.