Lễ kỷ niệm 85 năm Cuộc vượt ngục Tà Lài - Tưởng nhớ quá khứ, vun đắp tương lai

Buổi lễ không chỉ là nghi thức tưởng niệm mà còn là dịp để địa phương và tỉnh khẳng định quyết tâm bảo tồn, tôn tạo di tích, đồng thời đưa giá trị lịch sử vào chương trình giáo dục cho thế hệ trẻ.

Di tích lịch sử “Địa điểm ghi dấu sự kiện vượt ngục Tà Lài” tại xã Tà Lài, tỉnh Đồng Nai. Ảnh: Lê Sơn

Lịch sử cuộc vượt ngục Tà Lài

Nhà tù Tà Lài được thực dân Pháp lập tại vùng rừng núi biệt lập ở đông bắc tỉnh Biên Hòa (nay thuộc Đồng Nai) nhằm cô lập và giam giữ những người yêu nước, đảng viên cộng sản. Từ năm 1940, nơi đây tiếp nhận nhiều chính trị phạm quan trọng; trong hoàn cảnh khắc nghiệt, các tù nhân đã tổ chức sinh hoạt, huấn luyện chính trị và thành lập tổ chức Đảng ngay trong trại giam. Theo tài liệu lịch sử, cuộc vượt ngục diễn ra thành 2 đợt: đợt đầu có 3 người vượt thoát thành công; đợt 2, rạng sáng 27-3-1941, 8 đồng chí gồm Dương Quang Đông, Trần Văn Giàu, Trần Văn Kiệt, Trương Văn Nhâm, Nguyễn Công Trung, Nguyễn Văn Đức, Tô Ký và Châu Văn Giác đã vượt ngục, vượt rừng, vượt sông để trở về với tổ chức cách mạng.

Hành trình vượt ngục không chỉ là cuộc chạy trốn khỏi xiềng xích mà còn là minh chứng cho tinh thần kiên cường, ý chí đoàn kết và khả năng tổ chức của các chiến sĩ. Từ việc vận động quần chúng, nhận sự giúp đỡ của đồng bào dân tộc thiểu số đến việc đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt và cả hiểm nguy từ lực lượng truy bắt, cuộc vượt ngục đã trở thành một mốc son trong lịch sử đấu tranh của Nam Bộ.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tà Lài Trịnh Văn Luận ôn lại truyền thống 85 năm cuộc vượt ngục Tà Lài. Ảnh: Lê Sơn

Ôn lại truyền thống 85 năm cuộc vượt ngục Tà Lài, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tà Lài Trịnh Văn Luận cho biết: “85 năm đã trôi qua, nhưng âm vang của sự kiện vượt ngục Tà Lài vẫn còn nguyên giá trị. Đó là bản anh hùng ca về lòng dũng cảm, về tinh thần đoàn kết, về ý chí kiên cường vượt lên mọi thử thách. Đó cũng là bài học sâu sắc về lòng trung thành, về niềm tin son sắt vào lý tưởng cách mạng, mà mỗi thế hệ hôm nay và mai sau cần phải ghi nhớ, trân trọng và tiếp bước. Tự hào về truyền thống vẻ vang ấy, Đảng bộ và nhân dân xã Tà Lài luôn ý thức sâu sắc trách nhiệm trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử - văn hóa của địa phương. Những năm qua, chúng ta đã không ngừng nỗ lực trong công tác xây dựng Đảng, phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống nhân dân, giữ vững quốc phòng - an ninh, từng bước đưa Tà Lài ngày càng phát triển, xứng đáng với truyền thống anh hùng của quê hương”.

Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lê Thị Thái phát biểu tại Lễ kỷ niệm 85 năm Cuộc vượt ngục Tà Lài. Ảnh: Lê Sơn

Tại lễ kỷ niệm, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lê Thị Thái nhấn mạnh ý nghĩa giáo dục của Di tích lịch sử Địa điểm ghi dấu sự kiện vượt ngục Tà Lài và định hướng bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử.

Đồng chí Lê Thị Thái cho biết: “Cách đây 85 năm, trong hoàn cảnh tù đày khắc nghiệt, đối mặt với muôn vàn hiểm nguy, các chiến sĩ vẫn giữ vững niềm tin, ý chí và tinh thần cách mạng, tổ chức cuộc vượt ngục đầy quả cảm. Đó không chỉ là một cuộc vượt thoát đơn thuần, mà còn là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, của khát vọng tự do và ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam”.

Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lê Thị Thái và lãnh đạo xã dâng hương tại Di tích lịch sử “Địa điểm ghi dấu sự kiện vượt ngục Tà Lài”. Ảnh: Lê Sơn

Đồng chí Lê Thị Thái nhấn mạnh: “Mỗi tấc đất nơi đây dường như vẫn còn vang vọng dấu chân, hơi thở và ý chí bất khuất của những con người đã làm nên lịch sử. Điều đó càng khiến chúng ta thêm trân trọng giá trị của hòa bình hôm nay, thêm ý thức sâu sắc về trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước”. Đồng thời đề nghị xã Tà Lài cần tăng cường quản lý nhà nước đối với di tích, lập kế hoạch đầu tư, tôn tạo bia tưởng niệm và không gian tưởng niệm, đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục truyền thống cho học sinh; gắn công tác bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa - lịch sử nhằm tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ

Một trong những điểm nhấn của lễ kỷ niệm là sự tham gia tích cực của đoàn viên thanh niên và học sinh. Việc đưa di tích vào chương trình ngoại khóa, tổ chức các chuyến tham quan, tọa đàm và hoạt động trải nghiệm được xem là phương thức hiệu quả để biến kiến thức lịch sử thành bài học sống động. Nhiều giáo viên và cán bộ đoàn tại địa phương cho biết, trải nghiệm thực tế tại Tà Lài giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về tinh thần hy sinh, lòng yêu nước và trách nhiệm công dân.

Việc kết nối di tích với hoạt động giáo dục còn cần sự đầu tư về nội dung, hướng dẫn viên, tài liệu tham khảo và cơ sở hạ tầng để đảm bảo trải nghiệm vừa sinh động vừa tôn nghiêm. Đây là bước đi cần thiết để di tích Tà Lài thực sự trở thành một trung tâm giáo dục truyền thống cho tỉnh Đồng Nai và khu vực lân cận.

Hơn 300 đại biểu dự Lễ kỷ niệm 85 năm Cuộc vượt ngục Tà Lài. Ảnh: Lê Sơn

Bảo tồn di tích và phát triển bền vững

Từ thực tế, nhà tù Tà Lài đã bị bỏ hoang sau năm 1954 và nhiều hạng mục không còn nguyên vẹn. Việc xây dựng bia tưởng niệm vào năm 2000 và công nhận Di tích lịch sử Địa điểm ghi dấu sự kiện vượt ngục Tà Lài cấp tỉnh năm 2021 là những bước đầu quan trọng. Tuy nhiên, để bảo tồn bền vững cần có kế hoạch tôn tạo khoa học, nguồn lực đầu tư, cơ chế huy động xã hội hóa và sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Có thể nói, cuộc vượt ngục Tà Lài là một trang sử hào hùng, phản ánh tinh thần bất khuất của những chiến sĩ cộng sản và sự đồng lòng của đồng bào các dân tộc. Lễ kỷ niệm 85 năm không chỉ là nghi lễ tưởng niệm mà còn là khởi điểm cho những hành động thiết thực nhằm bảo tồn, giáo dục và phát huy giá trị Di tích lịch sử Địa điểm ghi dấu sự kiện vượt ngục Tà Lài. Khi di tích được gìn giữ và đưa vào chương trình giáo dục một cách bài bản, Tà Lài sẽ tiếp tục là nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ, góp phần vun đắp lòng yêu nước và trách nhiệm xây dựng quê hương.