Vùng đồi triệu phú ngóng… nguồn nước

Vốn là một vùng đồi hoang hóa, thế nhưng những năm gần đây khu vực đồi Sapi rộng 75ha ở xã Xuân Bắc, huyện Xuân Lộc bỗng vươn mình thay da, đổi thịt. Những vườn cây ăn quả bạt ngàn dần thay thế cho các vườn tràm, điều có giá trị kinh tế thấp. Nhờ trồng cây ăn trái, nhiều nông dân ở vùng đồi này đã có khối tài sản tiền tỷ. Thế nhưng, việc làm giàu từ trồng cây ăn trái của người dân nơi đây hiện đang phải đối mặt với một thách thức không nhỏ: thiếu nguồn nước tưới.​

Đổi đời nhờ trồng cây ăn trái

Năm 2004, gia đình anh Hoàng Văn Đảm, xã Xuân Bắc quyết định chặt bỏ 2 ha tràm và điều hiệu quả kinh tế thấp ở vùng đồi Sapi để chuyển sang trồng xoài ba mùa. Dù là vùng đất sỏi, bạc màu, thế nhưng vùng đồi này lại rất thích hợp với cây xoài. Cây xoài trồng tại đồi Sapi rất xanh tốt, năng suất đạt cao, lên đến 40 tấn/năm, trái rất thơm, có vị ngọt thanh nên được khách hàng rất chuộng.

Nhờ cây xoài, gia đình anh Đảm có nguồn thu gần 500 triệu đồng mỗi năm, cao gần gấp 3 lần so với trồng tràm, điều trước đây. Có vốn, anh Đảm mua thêm đất, mở rộng diện tích vườn xoài. Sau gần 10 năm gắn bó với cây xoài, gia đình anh Đảm đã tích lũy lên đến 8 ha chuyên trồng cây ăn trái. “Ngoài đất vườn của gia đình, tôi còn thuê thêm 5 ha đất nữa để trồng xoài. Từ vườn xoài, mỗi năm gia đình tôi có nguồn thu hơn 2 tỷ đồng”, anh Đảm cho hay.

Không riêng gì gia đình anh Đảm, gần 70 hộ dân ở vùng đồi Sapi cũng đã “đổi đời” nhờ trồng xoài. Nhà ít thì 1 - 2 ha, nhà nhiều lên đến cả 10 ha. Nhờ cây xoài, nhiều nông dân từ chỗ thiếu ăn đã vươn lên trở thành triệu phú. Vùng đồi Sapi trước đây vốn được biết đến với sự nghèo đói, khô cằn, sỏi đá giờ trở nên giàu có với màu xanh ngút ngàn của những vườn xoài. “Cây xoài đã thực sự làm đổi thay cuộc sống của người dân vùng đồi Sapi”, ông Trần Văn Dương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ xoài năng suất cao Sapi cho biết.

 Những vườn cây ăn trái đã giúp nhiều nông dân vùng đồi Sapi (xã Xuân Bắc, huyện Xuân Lộc) trở thành triệu phú. Tuy nhiên, việc phát triển mô hình này đang đối mặt với khó khăn do thiếu nước tưới.

Khoảng 3 năm trở lại đây, khi giá xoài ba mùa xuống thấp, nhiều hộ dân ở vùng đồi này đã mạnh dạn chuyển đổi sang các loại cây có múi như cam, quýt và bưởi da xanh vốn đang có giá trên thị trường. Sự nhanh nhạy trong làm ăn tiếp tục mang đến thành công cho người dân vùng đồi Sapi. Cũng giống cây xoài, những loại cây như quýt, cam, bưởi cũng nhanh chóng thích nghi và phát triển tốt với vùng đất sỏi cằn cỗi ở đồi Sapi. Với năng suất từ 35 - 40 tấn/ha, cây quýt, cam, bưởi mang lại cho người dân nơi đây nguồn thu từ 300 - 500 triệu đồng/ha/năm.

Chủ tịch Hội Nông dân huyện Xuân Lộc Lê Quốc Việt cho hay, việc phát triển các mô hình trồng cây ăn trái đã làm “thay da đổi thịt” vùng đồi cằn cỗi này. Từ một vùng đất nghèo đói, đồi Sapi giờ đây được mệnh danh là “khu đồi của những triệu phú”.

Nỗi lo thiếu nguồn nước tưới

Dù là vùng đất được biết đến với sự trù phú của những vườn cây ăn trái, thế nhưng hiện nay vùng đồi Sapi lại không hề có bất kỳ công trình thủy lợi nào phục vụ cho việc tưới tiêu. Nguồn nước chính phục vụ cho các vườn cây ăn trái tại đây chủ yếu vẫn là nước ngầm. Do đó, cùng với sự mở rộng diện tích trồng cây ăn trái, nguồn nước ngầm tại đây cũng đang bị người dân khai thác triệt để phục vụ tưới tiêu.

Thống kê cho thấy, toàn xã Xuân Bắc hiện có đến gần 6.000 giếng khoan. Để phục vụ tưới tiêu, mỗi vườn cây ăn trái, người dân đều khoan vài giếng để phục vụ tưới tiêu. Sự khai thác quá mức khiến nguồn nước ngầm tại đây đứng trước nguy cơ bị cạn kiệt.

Thực tế, cho dù có số lượng giếng khoan khổng lồ, thế nhưng số giếng có nước để tưới chỉ đếm trên đầu ngón tay. “Gia đình tôi đã khoan 15 giếng, thế nhưng giờ chỉ có khoảng 7 cái có nước nhưng nguồn nước cũng chỉ đủ phục vụ cho việc sinh hoạt hằng ngày chứ không thể tưới cho cây trồng”, anh Hoàng Văn Đảm cho biết.

Theo Chủ nhiệm Câu lạc bộ xoài năng suất cao Sapi Trần Văn Dương, trước đây người dân chủ yếu trồng xoài ba mùa nên nhu cầu về nước không quá cao do đây là cây chịu hạn khá tốt. Tuy nhiên, từ khi chuyển sang trồng cam, quýt, bưởi, nhu cầu nước tưới lớn hơn rất nhiều. Đặc biệt vào mùa khô, nhu cầu nước tưới cho các vườn cây ăn trái cũng trở nên nóng bỏng hơn. “Không có công trình thủy lợi nên để có nước tưới, người dân tiếp tục khoan giếng ồ ạt. Khoan không thấy nước lại tiếp tục khoan”, ông Dương cho hay.

Cũng theo ông Dương, việc phát triển cây ăn trái hiện là con đường duy nhất làm giàu của người dân vùng đồi Sapi. Do đó, sự mong mỏi của người dân nơi đây chính là có được công trình thủy lợi đưa nguồn nước từ sông La Ngà về phục vụ tưới tiêu.

Bà Lê Thị Hiệp, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Xuân Lộc cho hay, để có được nguồn nước tưới phục vụ cho việc sản xuất nông nghiệp tại các xã Xuân Bắc, Xuân Thọ, huyện cũng đã có chủ trương xây dựng hệ thống trạm bơm dẫn nước từ sông La Ngà về phục vụ người dân. Tuy nhiên, do số vốn quá lớn, huyện đã kiến nghị UBND tỉnh đề nghị Bộ Nông nghiệp - phát triển nông thôn (NN-PTNT) hỗ trợ xây dựng. UBND tỉnh sau đó cũng đã kiến nghị Bộ NN-PTNT hỗ trợ thực hiện. Thế nhưng, do khó khăn về nguồn vốn, mới đây Bộ NN-PTNT đã đưa công trình trạm bơm La Ngà ra khỏi danh mục đầu tư. “Do đây là dự án lớn với số vốn lên đến cả ngàn tỷ đồng nên huyện vẫn đang tiếp tục chờ Bộ NN-PTNT bố trí nguồn vốn”, bà Hiệp cho hay.

Tự đầu tư dẫn nước sông La Ngà phục vụ tưới tiêu

Trước nhu cầu cấp thiết về nước tưới trong khi các dự án về công trình thủy lợi vẫn đang nằm trên giấy, một số người dân vùng đồi Sapi đã tự đầu tư hệ thống đường ống và máy bơm để đưa nước từ sông La Ngà về phục vụ tưới tiêu. Tuy nhiên, do số vốn đầu tư quá lớn nên diện tích được tưới hiện cũng rất nhỏ so với toàn bộ diện tích cây trồng tại vùng đồi Sapi.

Lê Văn