Làng mộc Hố Nai

Vùng đất Hố Nai (bao gồm cả Tân Biên, Tây Hòa), Biên Hòa được mệnh danh là “thủ phủ” nghề mộc truyền thống. Nơi đây, bên cạnh hàng trăm xưởng sản suất, showroom bán và trưng bày sản phẩm nhộn nhịp ngày đêm còn hình thành chợ đầu mối phân phối đồ gỗ. Trải qua bao thăng trầm, sản phẩm từ làng mộc Hố Nai đã và đang chiếm lĩnh thị trường nhiều tỉnh, thành miền Nam. Một số cơ sở còn chế tác thành những sản phẩm tinh xảo, chất lượng, xuất khẩu ra nước ngoài.​

Tự hào làng mộc Hố Nai

Khác với làng gốm Tân Vạn, làng đá Bửu Long quy mô vài chục hộ, làng mộc Hố Nai có quy mô lên đến hàng ngàn hộ. Làng mộc trải dài từ phường Tân Biên, qua Tân Hòa đến Hố Nai. Chỉ tính riêng phường Tân Hòa đã có hơn 400 hộ sản xuất, buôn bán đồ gỗ nội thất. Nét đặc trưng khi đến làng mộc Hố Nai là sự pha trộn âm thanh của máy cưa, máy cắt, máy bào, sự pha trộn giữa mùi thơm tự nhiên của gỗ với mùi hăng hắc của nước sơn. 

Không ai biết chính xác làng nghề có từ khi nào, họ chỉ nhớ đã học nghề từ cha mẹ, ông bà. Có điều, đa phần những người theo nghề là gốc miền Bắc như Hải Dương, Nam Định, Hưng Yên, Hà Tây (cũ)... Họ nói nghề mộc theo những người dân di cư vào đây từ trước giải phóng. Từ vài hộ làm mộc để dùng, dần dần người này chỉ cho người khác và phát triển thành làng. Ngày nay, nghề mộc không chỉ giúp tạo ra những vật dụng trang trí độc đáo, giá trị mà còn giúp giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động địa phương.

 Nhiều người trẻ ở Hố Nai chọn gắn bó với nghề mộc.

Ghé thăm cơ sở sản xuất mộc Hoàng Anh Đức, đường Điểu Xiển, phường Tân Biên chúng tôi lạc vào không khí lao động hăng say của những người thợ. Chủ cơ sở chia sẻ, trong xưởng có 20 thợ, từ tháng 9 phải thêm 10 thợ nữa. Từ cắt gỗ, tạo hình, chạm khắc, chà nhám, đến lắp ráp, phun sơn đều do những người thợ ở đây làm. Tùy theo tay nghề và sức khỏe, người làm tự lựa chọn công việc, lựa chọn hình thức trả lương theo sản phẩm hay theo ngày. Trung bình công cắt, chà, sơn khoảng 350.000 - 450.000 đồng/ngày, riêng công chạm, công đục tối thiểu 500.000 đồng/ngày.

Anh Ngô Văn Hùng, 33 tuổi, quê Hà Tây đang làm việc tại cơ sở này cho biết đã bén với nghề từ năm 15 tuổi, cũng nhờ nghề anh nên duyên với người làm cùng cơ sở. Cả hai đều là thợ chính của xưởng. “Trước đây làm mộc hoàn toàn bằng tay, cưa là công cụ hiện đại nhất. Để chạm khắc được đôi rồng ở bộ bàn ghế người thợ phải mất cả tháng. Nay máy móc hỗ trợ nhiều nhưng có những công đoạn không thể thay thế được. Đó là lý do hai vợ chồng vẫn được trọng dụng”, anh Hùng nói. Hiện thu nhập mỗi tháng của 2 vợ chồng anh Hùng từ 25 - 30 triệu đồng.

So với những công việc khác, nghề mộc vất vả hơn rất nhiều, thế nhưng nhiều người vẫn lựa chọn làm mộc bởi tình yêu, duyên nợ với nghề. Chị Trần Thị Hà, 31 tuổi, vợ anh Hùng là trường hợp cụ thể. Chị Hà cho biết chị lớn lên bên xưởng gỗ, sau này lập gia đình cũng với người làm ở xưởng gỗ, chị không có lý do gì lại quay lưng với nghề. “Câu nói nghề chọn mình chứ mình không chọn nghề tôi thấy đúng với mình. Tôi thử đi làm xí nghiệp một thời gian rồi nhưng lại quay lại với xưởng gỗ. Làm ở đây bụi hơn, cực nhọc hơn nhưng được cái gần chồng, thu nhập lại khá”, chị Hà nói. Còn với chị Hà Thị Phương, 32 tuổi, thợ mộc có thâm niên hơn 10 năm thì: “Mỗi lần hoàn thành sản phẩm theo đơn hàng, được khách gật đầu hài lòng về chất lượng, mẫu mã tôi như có thêm động lực để hăng say hơn với nghề”.

Về Hố Nai hôm nay, ai ai cũng nhận thấy sự đổi thay của một làng nghề với rất nhiều ngôi nhà tầng mọc lên vừa khang trang hiện đại, vừa gần gũi, bình dị, một phần cũng nhờ được tô điểm bằng những món đồ nội thất tinh tế, độc đáo. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân vùng đất Hố Nai được nâng lên rõ rệt. Kỷ niệm 320 năm Biên Hòa - Đồng Nai, làng mộc Hố Nai tự hào là một trong số làng nghề truyền thống góp phần tô điểm thêm cho vùng đất Biên Hòa lịch sử, tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và làm giàu cho quê hương.

Những người trẻ tâm huyết

Đến làng mộc Hố Nai hôm nay ít thấy hình ảnh của những cụ ông, cụ bà ngồi đục đẽo như trước. Thay vào đó là những thanh niên còn rất trẻ. Họ là thế hệ thứ 2, thứ 3 nối tiếp làng nghề. Có người là thợ, nhưng cũng có không ít trong số đó đã trở thành chủ xưởng.

Anh Nguyễn Văn Doanh, 35 tuổi, sinh ra và lớn lên ở Kinh Môn, Hải Dương. Năm 17 tuổi anh đã cùng một số thanh niên trong xã tìm đến làng gỗ Đồng Kỵ (nay là phường Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) để học nghề. Vốn có đôi tay khéo, lại chịu khó, hơn 10 năm vừa học vừa làm, anh Doanh cơ bản vững kỹ năng và kinh nghiệm làm mộc ở làng gỗ có tiếng bậc nhất ở miền Bắc. Năm 2001, anh quyết định vào Đồng Nai phát triển sự nghiệp. Với số vốn ít ỏi ban đầu, anh mở một xưởng mộc nhỏ, thuê 3 lao động cùng làng về làm.

 Công nhân đang làm việc tại cơ sở mộc Hoàng Anh Đức, phường Tân Biên.

Những ngày đầu hoạt động, xưởng mộc của anh gặp không ít khó khăn do thiếu vốn. Chưa quen thị trường để nhập nguyên liệu cũng như bán sản phẩm. Để duy trì hoạt động của xưởng, anh Doanh đến các xưởng lớn nhận việc về làm. Sản phẩm làm ra đến đâu anh đi giao hàng đến đó. Nhờ chất lượng đảm bảo, giao hàng đúng hẹn nên anh được chủ xưởng chia việc nhiều hơn. Những đơn hàng riêng đầu tiên, đơn hàng thứ 2, thứ 3 lần lượt đến. Không đủ kinh phí đầu tư máy móc hiện đại, xưởng mộc của anh sản xuất chủ yếu theo phương pháp thủ công là chính. “Thủ công nó có cái hay, cái dở. Hay ở chỗ đồ gỗ làm trực tiếp từ đôi tay, sản phẩm sẽ “có hồn” hơn, sự khéo léo và tinh tế của người thợ được thể hiện trên từng sản phẩm mà chỉ người “sành chơi” mới nhận ra được. Song cái dở ở chỗ các đơn hàng anh nhận được thời điểm đó chủ yếu là đơn hàng nhỏ, dù có làm thủ công cũng không thể đẩy giá sản phẩm lên cao nên những ngày đầu lập nghiệp, người thợ giỏi dù có hay đến mấy cũng không khỏi lỗ”, anh Doanh nhớ lại.

Với quyết tâm không bỏ cuộc, không ngừng cố gắng, sau hơn 6 năm, xưởng mộc của anh Doanh dần có chỗ đứng trên thị trường, mở rộng về quy mô, có thêm nhiều bạn hàng lớn. Sự thành công của anh Doanh là động lực để nhiều bạn trẻ trong làng tự tin phát triển nghề truyền thống. Anh Doanh chia sẻ: “Tôi cầm dùi, đục đến nay gần 20 năm, 11 năm học nghề, 7 năm lập nghiệp, trong quá trình làm việc đã đào tạo được “kha khá” học trò. Nghề mộc đòi hỏi sự khéo tay và tinh tế nên không phải ai cũng làm được. Tôi mở xưởng mộc ngoài việc phát triển sự nghiệp thì cũng muốn tạo cơ hội cho các bạn trẻ vừa học nghề vừa làm kiếm sống”.

Mong ước của thợ trẻ

Mới 22 tuổi nhưng Nguyễn Văn Đức, quê Bình Quang, Hải Dương đã trở thành thợ đục chính tại cơ sở mộc của anh Doanh. Đức cho hay: “Em thích làm mộc, hai anh trai em cũng làm nghề này. Làm việc tại xưởng của anh Doanh ngoài được trả lương xứng đáng em còn được anh tận tình chỉ dạy”. Hiện tại Quang vẫn đang theo học chạm khắc, vẽ hoa văn tại cơ sở này. Mong muốn của Đức là thành thục tất cả mọi công đoạn của nghề mộc để tương lai gầy dựng một cơ sở cho riêng mình.

H. Lộc