Giữ hồn văn hóa cồng chiêng Chơ Ro

Cồng chiêng là nhạc cụ truyền thống mang giá trị văn hóa độc đáo trong đời sống cộng đồng các dân tộc thiểu số ở nước ta. Cồng chiêng có mặt trong tất cả các hoạt động đời sống, văn hóa tinh thần của đồng bào từ khi sinh ra cho đến khi về với đất mẹ. Chính vì vậy, đồng bào dân tộc luôn coi cồng chiêng là báu vật trong ngôi nhà của mình và giữ gìn qua các thế hệ.​

Thời gian qua, đồng bào dân tộc Chơ Ro ở TX. Long Khánh đã có nhiều nỗ lực trong việc truyền dạy, giữ nhịp cồng chiêng. Với lòng tự hào và tự tôn dân tộc, không ít người Chơ Ro ở đây luôn trăn trở để tiếng cồng chiêng của dân tộc mình được lưu truyền mãi với thời gian. Ðó là lý do đội cồng chiêng ở các xã Bảo Vinh, Bảo Quang, Hàng Gòn… ra đời, quyết tâm phục dựng, duy trì những nét văn hóa độc đáo ấy.

“Tài sản” vô giá

Một ngày đầu tháng 4, theo chân Trưởng ban Tuyên giáo Thị ủy Long Khánh Phạm Văn Hoàng, chúng tôi đến xã Bảo Quang - một trong những xã có đông người dân tộc Chơ Ro sinh sống. Tại đây, cuộc gặp gỡ với đội cồng chiêng ấp Lác Chiếu đã mang đến những cảm xúc, ấn tượng đặc biệt về cồng chiêng.  Vừa rót trà mời khách, các thành viên trong đội say sưa kể về hành trình hàng chục năm gắn bó với tiếng cồng, tiếng chiêng…

Đội cồng chiêng ấp Lác Chiếu (xã Bảo Quang) luyện tập cồng chiêng cho lễ hội Sayangva.

Già làng Ðiểu Mực phấn khởi cho biết, đến TX. Long Khánh vào những ngày tháng 4 này, dễ dàng cảm nhận rõ sức sống của cồng chiêng trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây. Lần lượt từng xã có đông người Chơ Ro sẽ tổ chức lễ hội mừng lúa mới. Bên ánh lửa bập bùng của lễ hội, tiếng cồng chiêng được vang vọng khắp vùng. Vừa dứt lời, già làng Ðiểu Mực cẩn thận lấy chiếc chiêng biểu diễn cho chúng tôi xem. Tiếng chiêng ngân vang như mời gọi tưởng chừng đã bị rơi vào quên lãng, nay lại được những người con của đồng bào Chơ Ro làm sống dậy.

Ðồng bào Chơ Ro ở TX. Long Khánh có gần 5.000 người, sống tập trung ở các xã Bảo Quang, Bảo Vinh, Bàu Trâm và Hàng Gòn. Trong tín ngưỡng của họ, cồng chiêng giữ vị trí rất quan trọng. Tiếng chiêng không cất lên cho vui mà còn là cầu nối giữa con người với thần linh, giữa mỗi người với cộng đồng, gửi gắm trong đó ước mong, cầu chúc về những điều tốt đẹp. Tiếng chiêng đã đi vào máu thịt của đồng bào Chơ Ro từ khi lọt lòng đến lúc trưởng thành, dựng vợ gả chồng và cả đến cuối cuộc đời...“Thiếu đi nhịp cồng chiêng thì lễ hội không vui, ước mong gì cũng chưa thỏa. Giữ được cái đó thì quý giá”, già làng Ðiểu Mực nói.

Ðã nắm chắc điệu gõ, đôi tay “chỉnh âm” thuần thục và cũng tham gia biểu diễn nhiều nơi, đối với bà Thị Thành (64 tuổi) những ký ức về tháng ngày theo mẹ đi lễ hội, đánh cồng chiêng vẫn còn nguyên. Bà kể, bà biết đánh cồng chiêng từ khi còn rất nhỏ và các già làng là người truyền dạy. “Hồi đó, đánh cồng chiêng rất sôi nổi. Mỗi khi làng mở hội mừng lúa mới, mừng nhà mới... bà con say sưa với giai điệu cồng chiêng trong nhiều ngày đêm, vui lắm! Ðặc biệt, trong những năm kháng chiến, để góp sức vào phong trào cách mạng, đồng bào Chơ Ro đã sáng tạo, biến tấu tiếng cồng chiêng theo các điệu nhạc cách mạng ca ngợi người lính và công ơn Bác Hồ”, bà Thành nói.

Kể từ khi đội cồng chiêng, đội văn nghệ được thành lập, người Chơ Ro ở xã Bảo Quang đã nhiều lần đem tiếng chiêng truyền thống cùng với những điệu múa mượt mà đi giao lưu với các dân tộc anh em trong và ngoài tỉnh. Từ đó góp phần quảng bá hình ảnh, cũng như yêu hơn, tự hào hơn văn hóa dân tộc mình. Anh Thổ Ty, thành viên của đội chia sẻ: “Tiếng cồng chiêng tự bao giờ đã gắn bó máu thịt với người Chơ Ro chúng tôi, làm nên giá trị văn hóa mang  bản sắc riêng của đồng bào. Mỗi lần biểu diễn cồng chiêng giúp chúng tôi thêm tự hào về nét riêng dân tộc mình. Tôi mong rằng, không chỉ tiếng cồng chiêng và cả những điệu múa, trang phục… của người Chơ Ro sẽ được gìn giữ cho các thế hệ hôm nay và mai sau”.

Cần bảo tồn và phát huy

Những năm gần đây, người dân và du khách đến với TX. Long Khánh ngày càng đông. Nhu cầu tìm hiểu, thưởng thức văn hóa các dân tộc thiểu số tăng lên. Không riêng gì ấp Lác Chiếu, xã Bảo Quang mà người dân ở ấp khác thuộc các xã Bảo Vinh, Bàu Trâm và Hàng Gòn.... cũng đã thành lập các đội cồng chiêng để góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Quang Nguyễn Văn Dũng cho biết: cồng chiêng trong lễ hội là một trong những thành tố văn hóa đặc sắc và tiêu biểu gắn liền với đời sống văn hóa của người Chơ Ro. Bởi thế, địa phương sẽ tạo mọi điều kiện để bà con duy trì tổ chức các lễ hội, để tiếng cồng chiêng được ngân vang. Ðến lễ hội, đồng bào Chơ Ro có cơ hội gặp gỡ, giao lưu và cùng nhau phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc mình. Từ đó, góp phần thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng các dân tộc anh em.

Với sự đồng thuận, thống nhất cao từ chính quyền địa phương đến người dân, đến nay đồng bào Chơ Ro ở TX. Long Khánh không chỉ khôi phục và phát huy các giá trị văn hóa mà đời sống của bà con ngày càng được cải thiện, nhiều tập tục lạc hậu được xóa bỏ. Thế hệ đi trước dẫn đường, người trẻ đi sau “tiếp lửa”, cứ thế, thứ âm thanh của nguồn cội đã và đang vang lên đầy sức sống qua những đôi tay khéo léo của các “nghệ nhân” - những người yêu văn hóa Chơ Ro.

Có thể nói, giữa nhịp sống đương đại hối hả, về các vùng quê, nghe tiếng cồng chiêng nhịp nhàng vang lên bởi những người dân tộc Chơ Ro luôn hướng lòng về giá trị muôn đời của cha ông thật là đáng quý. Rời xã Bảo Quang, tiếng cồng chiêng dường như vẫn vang vọng, mời gọi bước chân du khách gần xa có dịp trở về, cùng vui bên tiếng cồng chiêng và điệu múa nhịp nhàng trong lễ hội Sayangva.

Ly Na