Chung tay bảo vệ môi trường hồ Trị An

Thứ năm - 02/08/2018 20:50
In ra
Đóng cửa sổ này

Hồ Trị An được xây dựng năm 1982, hoàn thành năm 1987 để làm hồ chứa nước cho thủy điện và cũng được sử dụng cho phát triển nguồn thủy sản, cung cấp nước tưới tiêu nông nghiệp, sinh hoạt nội vùng của vùng hạ lưu sông Đồng Nai. Hồ Trị An được xem như một “kho báu” cần được giữ gìn và phát triển.

Do vậy, nhiều năm qua, Khu bảo tồn Thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai (Khu bảo tồn) đã nỗ lực phối hợp các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, người dân cùng chung tay bảo vệ “kho báu” này.

“Kho báu” không chỉ của Đồng Nai

Khu đất ngập nước ngọt bán nhân tạo hồ Trị An - sông Đồng Nai là một bộ phận của Khu bảo tồn và Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai, bao gồm hồ chứa Trị An (kể cả các vùng bán ngập) và một khúc sông Đồng Nai, sông La Ngà, cùng các suối nhỏ (suối Trầu, suối Sanach, suối Bùn, suối Chà Rung…) chảy vào sông và hồ. Diện tích mặt nước hồ là 32.400 ha (cao trình 62m) và 7.500 ha (cao trình 49m), độ sâu 10 - 12m. Sông Đồng Nai ở đoạn không ngập có các thác, ghềnh là nơi sinh sống và bãi “đẻ” của nhiều loài cá và thủy sinh quý hiếm.

Lực lượng kiểm lâm của Khu bảo tồn tuần tra trên lòng hồ Trị An.

Lưu vực hồ và sông là các cánh rừng thưa lá rộng thuộc họ Dầu (Diprocapaceae), rừng kín thường xanh, rừng nửa kín thường xanh và rừng hỗn giao tre nứa cùng các gò đồi và khu dân cư. Đây là đoạn cuối phía Nam dãy Trường Sơn và là nơi chuyển tiếp giữa vùng sinh thái dãy Trường Sơn (Great Annamite) và đồng bằng sông Cửu Long với hệ sinh thái bán thường xanh còn sót lại của khu vực Đông Dương. Hồ Trị An - sông Đồng Nai là sinh cảnh quan trọng của trên 50 loài quý hiếm trong danh sách Đỏ IUCN, như: voi châu Á, bò tót, rái cá; trên 130 loài cá đặc hữu (một số loài cá có giá trị kinh tế như: cá lăng, cá leo, cá chép, cá lóc, cá trèn, cá kìm, cá mè vinh, cá mè hoa, cá trạch; một số loài cá quý hiếm trong sách đỏ Việt Nam: cá ét mọi, cá còm, cá trèn bầu, cá sơn đài, cá trà sóc, cá chiên, cá ngựa xám...) và nhiều loài bò sát, chim quý hiếm khác.

Hồ Trị An là một trong ba vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai, được UNESCO công nhận năm 2011. Phía thượng nguồn của hồ có Vườn quốc gia Cát Tiên - nơi có nhiều thảm thực vật xanh quý còn sót lại với nhiều loài động vật quý hiếm. Thượng nguồn phía Bắc hồ Trị An có Khu Ramsar Bàu Sấu được công nhận năm 2005. Như vậy, hồ Trị An ngoài giá trị riêng biệt của mình còn góp phần vào giá trị đa dạng sinh học tổng thể của sinh cảnh lớn hơn là Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai.

Điều quan trọng nữa, hồ Trị An là một trong những hồ chứa có diện tích lớn nhất ở Việt Nam, bên cạnh nhiệm vụ phát triển thủy điện, giữ vai trò điều tiết nước, cung cấp nguồn nước sạch cho vùng hạ lưu thì hồ còn có giá trị lớn cho phát triển du lịch và thủy sản. Phát triển thủy sản trên hồ Trị An đã được thực hiện từ những ngày đầu thành lập hồ vào cuối thập niên 80. Cho đến nay, Khu bảo tồn đã thả hàng triệu con cá giống (hơn 8 triệu cá giống các loại) mè hoa, mè trắng, trôi… bổ sung cho hồ, mở đầu thời kỳ nuôi và khai thác cá ở mặt nước lớn.

Được thiên nhiên ưu đãi, kết hợp với hồ có nhiều eo ngách, các chi lưu, các vực, suối…, hồ Trị An tạo điều kiện tốt cho nhiều loài cá thích nghi và phát triển. Đất lành chim đậu, hồ Trị An được xem như là một ngư trường lớn góp phần ổn định cuộc sống của rất nhiều hộ dân sinh sống quanh hồ thông qua việc đánh bắt và nuôi trồng thủy sản trên hồ. Tính đến năm 2017, có gần 1.000 hộ dân sống bằng nghề đánh bắt thủy sản tại lòng hồ Trị An. Mỗi năm ngư dân đánh bắt được khoảng 5.000 tấn cá các loại, trong đó nhiều nhất là cá cơm, cá mè dinh và cá chép. Đa số người dân sống ven hồ có nguồn thu từ đánh bắt thủy sản đủ để ổn định cuộc sống.

Bảo vệ môi trường sinh thái quan trọng

Với vai trò to lớn như vậy, nhưng hồ Trị An đang có những mối đe dọa trực tiếp và gián tiếp làm ảnh hưởng đến mức độ đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản, như: ô nhiễm môi trường, phương thức đánh bắt, nuôi trồng thủy sản không bền vững, sự xâm lấn của các loài ngoại lai… Đó là các vấn đề nan giải cần có biện pháp xử lý và ngăn chặn kịp thời. Nhận thức được điều đó, thời gian qua, Khu bảo tồn phối hợp với các ban, ngành chức năng, UBND các huyện, xã triển khai thực hiện nhiều phương án bảo vệ khu vực quý giá này. Cụ thể, đơn vị chủ động xây dựng quy chế phối hợp quản lý, bảo vệ hồ; thực hiện rà soát lại hoạt động tất cả các ngành nghề khai thác, đánh bắt, tác động của các loại ngư cụ tới nguồn lợi thủy sản và đa dạng sinh học làm cơ sở cho việc xây dựng quy hoạch trong tương lai; xây dựng các chế tài trong việc quản lý, bảo vệ và khai thác bền vững vùng đất ngập nước hồ Trị An - sông Đồng Nai.

Chương trình thả cá bảo vệ môi trường ở hồ Trị An năm 2018 do Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh triển khai thực hiện.

Trong thời gian tới, Khu bảo tồn tiếp tục nghiên cứu và xây dựng quy hoạch các phân khu chức năng, thời gian đánh bắt và khu vực bảo vệ “bãi đẻ” cho các loài thủy sản trên hồ. Đồng thời quy hoạch lại khu vực nuôi lồng bè để đảm bảo lưu thông dòng chảy và tránh ảnh hưởng tới môi trường chung. Cùng với đó, đơn vị tiếp tục thực hiện phương án nuôi cá giống hằng năm để thả bổ sung vào hồ Trị An với mục tiêu: góp phần bảo tồn, khôi phục và phát triển một số loài cá bản địa; bảo tồn và phát triển một số loài cá bản địa có giá trị đang có nguy cơ thoái hóa, tuyệt giống tại hồ; phục tráng giống đặc sản địa phương, đảm bảo tài nguyên thủy sản phát triển bền vững; góp phần ổn định, phát triển nguồn lợi thủy sản, cải thiện đời sống cho ngư dân tham gia khai thác thủy sản trên hồ; cải thiện, thanh lọc nhằm hạn chế nhiễm bẩn nguồn nước sinh hoạt cho nhân dân trong hồ và khu vực hạ lưu. Thông qua công tác ương nuôi cá giống, đơn vị rút ra những kinh nghiệm để áp dụng hiệu quả hơn trong những lần ương nuôi tiếp theo; cung cấp nguồn giống đã được chọn lọc; xã hội hóa công tác tái tạo nguồn lợi thủy sản tại Khu bảo tồn; tuyên truyền, giáo dục cộng đồng trong công tác bảo tồn, khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản, bảo vệ đa dạng sinh học, môi trường sinh thái trên hồ.

Với phương án trên, mỗi năm, Khu bảo tồn thả hơn 2 triệu con cá giống các loại có giá trị kinh tế và bảo tồn vào hồ Trị An. Khu bảo tồn mong muốn việc thả cả giống hàng năm được xã hội hóa; mong muốn cộng đồng cùng chung tay bảo vệ nguồn lợi thủy sản và đa dạng sinh học trên hồ, một trong những hệ sinh thái có tầm quan trọng trong nước và thế giới.

Góp phần tái tạo nguồn lợi thủy sản trên hồ

Thời gian qua, Khu bảo tồn đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị, địa phương trong việc tổ chức chương trình kết nối, vận động các tầng lớp nhân dân cùng tham gia thả cá giống trên lòng hồ Trị An, nhằm góp phần tái tạo nguồn lợi thủy sản trên hồ; nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi trong cộng đồng cư dân về bảo vệ môi trường. Cụ thể, mới đây, Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh tổ chức 2 đợt phát động phong trào thả cá bảo vệ môi trường trên lòng hồ Trị An. Theo đó, có trên 100.000 con cá giống các loại, như: cá mè, chép, trôi… đã được thả xuống lòng hồ với tổng trị giá trên 300 triệu đồng. Số tiền trên do Ban thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh vận động các tập thể và các mạnh thường quân ủng hộ.

P.V

Tác giả: P.V

Đồng Nai : Cổng thông tin điện tử

Chung tay bảo vệ môi trường hồ Trị An