Bảo vệ đàn voi rừng bằng hàng rào điện tử: Mang lại hiệu quả bước đầu

Sau thời gian đưa vào vận hành thử nghiệm, hàng rào điện tử bước đầu mang lại hiệu quả tốt, hạn chế xung đột giữa voi và người cũng như bảo vệ tài sản của dân cư trong vùng.​

Ngày 15-8, tại Trạm kiểm lâm Suối Kốp thuộc Khu bảo tồn Thiên nhiên - văn hóa Ðồng Nai (Khu bảo tồn) đã diễn ra hội nghị giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ, vận hành hệ thống hàng rào điện thuộc dự án khẩn cấp bảo tồn voi tỉnh Ðồng Nai giai đoạn 2014-2020. Phó chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh đã trao quyết định của UBND tỉnh cho 3 đơn vị chủ rừng gồm: Khu bảo tồn, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp La Ngà và Vườn quốc gia Cát Tiên tiếp nhận quản lý, bảo vệ, vận hành hệ thống hàng rào điện.

Công trình đầu tiên ở Việt Nam

Hàng rào điện được thi công từ đầu năm 2017, do Chi cục Kiểm lâm tỉnh làm chủ đầu tư. Hàng rào có chiều dài 50km, nối từ xã Mã Ðà và Phú Lý (huyện Vĩnh Cửu) đến xã Thanh Sơn (huyện Ðịnh Quán). Ngoài ra, chủ đầu tư còn làm tuyến đường hành lang cặp theo hàng rào điện dài khoảng 20km và 3 chòi giám sát voi, bảng cảnh báo…

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh (giữa) tham quan thực tế hệ thống hàng rào điện.

Chi cục phó Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lê Việt Dũng chia sẻ, thời gian đầu triển khai dự án, chủ đầu tư gặp khó khăn như: các nhà thầu ngại thi công trong điều kiện phức tạp về địa hình, đặc biệt là khu vực có voi thường xuyên hoạt động, nên khó khăn trong việc chọn nhà thầu; thời tiết diễn biến phức tạp (mưa nhiều và kéo dài); hàng rào điện là công trình đầu tiên ở Việt Nam nên chưa có nhiều kinh nghiệm trong thiết kế, phát sinh một số hạng mục… Tuy nhiên, dự án đã hoàn thành theo kế hoạch với sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời của lãnh đạo tỉnh, Sở Nông nghiệp - phát triển nông thôn, các sở, ngành, sự hỗ trợ tích cực của chính quyền địa phương, đặc biệt là các chủ rừng đã đồng hành cùng dự án. Người dân ven rừng cũng tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình triển khai dự án.

Cũng theo ông Dũng, hàng rào điện có độ cao 2,2m, được xây dựng bằng các cột bê tông, trên đó gắn 4 sợi dây cáp dẫn điện kéo căng tạo thành hàng rào ngăn chặn voi vượt qua. Toàn bộ hàng rào có tổng cộng 26 cổng chính và 129 cổng phụ dành cho người dân ra vào nương rẫy canh tác và thu hoạch nông sản.

Tính năng của hàng rào điện là lấy điện từ năng lượng mặt trời và tích vào bình ắc quy 24V, các bình ắc quy này đặt tại 10 trạm phát xung điện dọc theo hàng rào (mỗi trạm cách nhau khoảng 5km). Sau đó thông qua bộ phát xung điện để nâng điện thế lên trung bình từ 6.000V - 11.000V rồi phát vào dây rào điện. Tuy nhiên, tùy vào địa hình vùng đất khô hay ẩm ướt và có kim loại nằm lẫn trong đất hay không để đặt mức điện cho phù hợp. Thiết bị phát cấp xung điện cho suốt dây thép hàng rào, chu kỳ phát xung điện là 1 giây. Xung điện gây giật, choáng cho động vật nhưng là gây sốc an toàn, không làm nguy hiểm đến động vật. Khi người đụng vào dây điện sẽ bị giật bắn ra, nhưng không nguy hiểm tới tính mạng.

Thành công ban đầu

Mục đích chính xây dựng hàng rào điện là bảo vệ đàn voi rừng, ngăn chặn voi ra phá tài sản, hoa màu của bà con, dẫn đến xảy ra xung đột giữa voi với người. Ðối với những khu vực đã có hàng rào điện thì voi không vượt qua được để vào nương rẫy phá nông sản, nên người dân an tâm hơn trong vấn đề sản xuất. Ông Ðặng Văn Nhơn, Trưởng ấp 2 (xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu) cho biết, trước đây khi chưa có hàng rào điện, voi rừng thường xuyên xuất hiện và phá tài sản, hoa màu của bà con, gây thiệt hại kinh tế rất nhiều. “Từ ngày có hàng rào điện, voi không còn ra, bà con nhân dân rất phấn khởi… Thay mặt bà con xã Phú Lý, tôi rất cảm ơn các cấp lãnh đạo, Khu bảo tồn đã quan tâm làm hàng rào điện để bà con an tâm sinh sống và sản xuất, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương”, ông Nhơn nói.

 Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh tại chòi giám sát voi, thuộc hệ thống hàng rào điện.

Chi cục phó Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lê Việt Dũng cho biết thêm, hiện hàng rào điện đã bảo vệ được khoảng 5.000 ha cây trồng, như: lúa, chuối, mía, xoài, điều… mang lại hàng chục tỷ đồng cho người dân. Ðồng thời, đàn voi cũng được bảo vệ, đang có xu hướng tăng lên về số lượng (hiện khoảng 15 cá thể voi), cho thấy công tác bảo tồn bước đầu thành công, nguồn gen quý hiếm đã được bảo vệ. Các báo cáo cho thấy, từ khi có hàng rào điện, các vụ vi phạm xâm nhập rừng, nạn săn bắt, bẫy động vật rừng trái phép đã giảm đáng kể.

Tuy nhiên, để hàng rào điện được vận hành tốt trong thời gian tới, ông Dũng mong muốn, chính quyền địa phương quan tâm đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao ý thức người dân. Thời gian qua vẫn còn xảy ra tình trạng bà con ra vào nương rẫy không đóng cửa cổng; có tình trạng đối tượng tháo trộm một số thiết bị điện rất cần xử lý nghiêm. Ông Dũng cũng kiến nghị xây dựng tiếp 20km hàng rào điện để trước mắt bảo vệ được khoảng 19.000 ha nương, rẫy và khoảng 50.000 người dân tại xã Thanh Sơn (huyện Ðịnh Quán) và xã Phú Lý (huyện Vĩnh Cửu).

Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh đánh giá: “Thay mặt lãnh đạo tỉnh, tôi ghi nhận, biểu dương sự cố gắng của Ban quản lý dự án, các chủ rừng, đặc biệt người dân địa phương đã tạo điều kiện cho công trình hàng rào điện được hoàn thành theo kế hoạch đề ra”. Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho rằng, hàng rào điện là một trong những giải pháp hạn chế xung đột giữa người và voi. Ý nghĩa của công trình là mang lại sự bình yên cho người dân, cân bằng hệ sinh thái, giúp cho cuộc sống bền vững và phát triển tốt đẹp hơn. Do đó, đề nghị các đơn vị chủ rừng phải có trách nhiệm tiếp quản, bảo dưỡng và vận hành hệ thống hàng rào điện sao cho đạt hiệu quả cao. Ngoài ra, người dân và chính quyền địa phương phải tích cực hỗ trợ các chủ rừng để làm tốt mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra.

Trong thời gian tới, tỉnh tiếp tục chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp để bảo vệ đàn voi rừng, chấm dứt xung đột giữa người và voi. Cụ thể, giao Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn phối hợp chủ rừng xây dựng các phương án trình UBND tỉnh để xây dựng 20km hàng rào điện còn lại; xây dựng các chảo chứa nước, bổ sung muối khoáng trong rừng cho voi và các loài thú khác; vận động bà con trồng những loại cây mà voi không ưa thích. Ngoài ra, xác định hàng rào điện chỉ phát huy tác dụng trong thời gian khoảng 5 năm vì voi là loài động vật rất thông minh và chúng sẽ tìm mọi cách để vượt qua hàng rào. Do đó, tỉnh dự kiến sẽ làm một hàng rào sinh học song song với hàng rào điện để khi hàng rào điện mất tác dụng thì có hàng rào sinh học ngăn voi lại…

Cần sự chung tay của cộng đồng

Giám đốc Khu bảo tồn Thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai Trần Văn Mùi cho hay, tỉnh Đồng Nai là 1 trong 3 địa phương được Chính phủ quan tâm và cho xây dựng chiến lược bảo tồn voi. Dự án bảo tồn voi của Đồng Nai được Trung ương đánh giá rất cao. Do đó, với trách nhiệm chủ rừng tham gia quản lý hệ thống hàng rào điện, Khu bảo tồn sẽ cố gắng thực hiện tốt nhiệm vụ của mình trong thời gian tới, nhưng cũng cần sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan chức năng, đặc biệt là sự chung tay của cộng đồng...

Thành Nhân