Lấy thị trường để quản lý quy hoạch nông nghiệp

Quản lý “mềm” với các chính sách khuyến khích, hỗ trợ nông dân, HTX và doanh nghiệp là hướng đi mà Đồng Nai sẽ áp dụng để sản xuất nông nghiệp phát triển theo các quy hoạch đã đưa ra. Đặc biệt, việc thực hiện các cơ chế, chính sách sẽ bám sát với đòi hỏi của thị trường theo hướng “sản xuất cái thị trường cần thay vì sản xuất cái mình có”.​

Quy hoạch theo nhu cầu thị trường

Giám đốc Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn (NN-PTNT) Huỳnh Thành Vinh cho biết, từ năm 2019, Luật Quy hoạch sẽ chính thức có hiệu lực. Trong đó, một trong những đổi mới nổi bật là sẽ xây dựng quy hoạch tổng thể quốc gia theo hướng tích cực và bãi bỏ các quy hoạch ngành, sản phẩm, thay vào đó để thị trường tự điều tiết. Đối với ngành Nông nghiệp, khi đó sẽ không còn việc quản lý quy hoạch “trồng cây gì, nuôi con gì” ở các địa phương. Mỗi người nông dân, tổ chức sản xuất nông nghiệp phải chủ động nắm bắt tín hiệu thị trường. Theo ông Vinh, điều này là phù hợp vì chỉ có sản xuất theo nhu cầu thị trường mới tránh được cảnh “được mùa mất giá, được giá mất mùa” như lâu nay.

Thừa nhận không thể quản lý quy hoạch theo mệnh lệnh hành chính, bởi “đất của người dân thì không thể bắt buộc người dân phải trồng cây này, con kia”, ông Vinh cho rằng việc quản lý quy hoạch sẽ thực hiện theo hướng “mềm”. Tức quản lý bằng các chủ trương, chính sách hỗ trợ và khuyến khích sản xuất theo quy hoạch.

Theo ông Vinh, quy hoạch sản xuất nông nghiệp của tỉnh hiện nay có tính chất định hướng sản xuất và được xây dựng dựa trên nghiên cứu về thế mạnh đất đai; thổ nhưỡng; thế mạnh phát triển của từng loại cây trồng, vật nuôi và đặc biệt là nhu cầu của thị trường.

 Thu hoạch ca cao ở dự án cánh đồng lớn cây ca cao trên địa bàn tỉnh.

Để sản xuất theo định hướng của quy hoạch đó, Đồng Nai hiện cũng đang xây dựng các dự án cánh đồng lớn nhằm phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa và không làm phá vỡ các quy hoạch. Theo Giám đốc Sở NN-PTNT, việc xây dựng và phát triển các mô hình cánh đồng lớn không chỉ xây dựng các mối liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ mà còn giúp sản xuất nông nghiệp đi theo quy hoạch đã xây dựng. “Các dự án cánh đồng lớn khi thực hiện phải được cơ quan chức năng thẩm định và được UBND tỉnh phê duyệt thực hiện. Do đó, tất nhiên nó phải phù hợp với quy hoạch, và cũng chỉ có các dự án được phê duyệt, phù hợp với quy hoạch mới được hưởng các chính sách ưu đãi, khuyến khích. Đây cũng là một giải pháp “mềm” trong quản lý quy hoạch”, ông Vinh phân tích.

Việc quản lý quy hoạch “dựa” vào các dự án cánh đồng lớn theo ông Vinh cũng sẽ giúp cho các quy hoạch gần với thị trường hơn. Bởi khi đó, các doanh nghiệp, HTX gia tăng được khả năng tìm hiểu và nắm bắt nhu cầu của thị trường theo hướng sát hợp hơn. Từ nhu cầu của thị trường về chủng loại nông sản, chất lượng, sản lượng, các doanh nghiệp, HTX sẽ tìm cách liên kết với nông dân để sản xuất. Đó sẽ là nhu cầu tự thân.

Cùng với việc định hướng sản xuất thông qua quy hoạch, để đảm bảo nâng cao ý thức của người nông dân trong việc thực hiện đúng các quy hoạch, Đồng Nai cũng sẽ đẩy mạnh việc cung cấp thông tin dự báo thị trường, chuyển giao khoa học - kỹ thuật để nông dân làm ra những sản phẩm chất lượng cao, tăng khả năng cạnh tranh. Để thực hiện điều này, hiện Đồng Nai đang triển khai thành lập các khu ứng dụng khoa học nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh, các khu ứng dụng khoa học nông nghiệp sẽ là đầu mối liên kết với các doanh nghiệp, nông dân; là địa điểm ứng dụng, chuyển giao công nghệ trong sản xuất nông nghiệp; hướng tới bao tiêu sản phẩm cho nông dân. 

Thích ứng với biến động của thị trường

Nông sản cũng như bất kỳ mặt hàng nào, không thể kỳ vọng có một thị trường luôn luôn ổn định ở mức giá cao có lợi cho người nông dân. Do đó, việc tìm cách để thích ứng với thị trường là yêu cầu bắt buộc để phát triển bền vững.

Đối với sản xuất nông nghiệp, ngoài việc lựa chọn, phát huy những mặt hàng lợi thế và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm thì còn đòi hỏi công nghiệp chế biến cũng phải theo kịp với tốc độ phát triển sản xuất. Bởi theo các chuyên gia, phát triển mạnh công nghiệp chế biến không chỉ làm đa dạng hóa nông sản, nâng cao giá trị, giảm dần việc xuất thô mà còn là hướng đi nhằm thích ứng với những biến động của thị trường, nhất là biến động về giá.

Ông Nguyễn Quốc Toản, Quyền cục trưởng Cục Chế biến - phát triển thị trường nông sản (Bộ NN-PTNT) cho rằng, Đồng Nai đang sở hữu “nguồn lực” không nhỏ chưa khai thác khi hiện có 137 HTX, trong đó có 77 HTX về dịch vụ nông nghiệp. Do đó, tỉnh cần kích hoạt khu vực này và xác định đây là một thế mạnh trong phát triển dịch vụ nông nghiệp, gắn với làng nghề, du lịch và phát triển ngành chế biến.

Cũng theo ông Toản, Đồng Nai cũng đã xây dựng được những vùng chuyên canh về chăn nuôi thì tại sao tỉnh không có những trung tâm chế biến sản phẩm chăn nuôi? “Địa phương nên tổ chức những chương trình xúc tiến, thu hút nhà đầu tư bằng những dự án hấp dẫn trong thực tế. Đặc biệt, những địa phương có vùng nguyên liệu về trái cây, nông sản lớn như Đồng Nai chắc chắn là mảnh đất màu mỡ cho đầu tư chế biến”, ông Toản nhấn mạnh.

Nhận thức được việc phát triển công nghiệp chế biến là “1 trong 3 chân” sản xuất - chế biến - thị trường để nông nghiệp phát triển bền vững nên Đồng Nai cũng đang khẩn trương hoàn thiện các cơ chế chính sách để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này. Theo Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Phú Cường, hiện Đồng Nai đang hoàn thiện cơ chế thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư vào nông nghiệp, nhất là công nghiệp chế biến nông sản.

Không chỉ hoàn thiện cơ chế thu hút, Đồng Nai cũng đã chính thức mời gọi các doanh nghiệp lớn, có thực lực trong ngành công nghiệp chế biến đầu tư vào địa bàn tỉnh. Tháng 6 vừa qua, trong cuộc làm việc với Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Phú Cường cũng đã đề nghị Bộ NN- PTNT giới thiệu và kêu gọi các doanh nghiệp lớn, có thực lực trong ngành công nghiệp chế biến đến đầu tư vào Đồng Nai. “Hiện chúng tôi đang kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực chế biến nhưng cũng chưa thành công lắm. Đề nghị lãnh đạo Bộ NN-PTNT quan tâm hỗ trợ, giới thiệu giúp địa phương, nhất là công nghiệp chế biến trái cây và sản phẩm chăn nuôi. Thật sự địa phương cũng đang rất cần”, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Phú Cường bày tỏ.

Quy hoạch cần ưu tiên lựa chọn cây, con có lợi thế thị trường

Theo Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường, trong quy hoạch sản xuất nông nghiệp của Đồng Nai, việc lựa chọn hướng giá trị vào ngành chăn nuôi là đúng, bởi đó là quy luật, giá trị ngành chăn nuôi bao giờ cũng cao hơn trồng trọt. Đối với trồng trọt, tỉnh cũng lựa chọn nhóm cây hàng hóa để phát triển. Theo đó, cây gì hiệu quả thì nên tăng, cây gì không hiệu quả thì cần giảm. Cần ưu tiên lựa chọn những cây trồng, vật nuôi có lợi thế về mặt thị trường, đồng thời phải đáp ứng nhu cầu của nông dân.

Phạm Tùng