Phát triển bền vững thủ phủ điều Việt Nam

Để phát triển bền vững hơn nữa, ngành điều cần nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm thông qua đầu tư chế biến sâu, hạn chế phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nước ngoài, đồng thời xây dựng thương hiệu sản phẩm cho DN mình.

Trung tâm nguyên liệu và chế biến điều lớn nhất cả nước

Chế biến điều là một trong những ngành hàng chủ lực của nông sản Việt Nam và giá trị xuất khẩu ngày một gia tăng. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều đạt hơn 5,2 tỷ USD, là mức cao nhất từ trước đến nay. Trước đó, năm 2024, xuất khẩu hạt điều Việt Nam lần đầu vượt mốc 4 tỷ USD, với hơn 4,3 tỷ USD. Như vậy, chỉ sau 1 năm, xuất khẩu ngành điều với mức tăng gần 1 tỷ USD. Hạt điều vươn lên đứng thứ 3 trong nhóm các mặt hàng nông sản xuất khẩu, sau cà phê với 8,9 tỷ USD và rau quả với 8,56 tỷ USD.

Trong bức tranh chung của ngành điều Việt Nam, Đồng Nai (nhất là khu vực tỉnh Bình Phước trước đây) từ lâu đã là "cứ điểm" của vùng nguyên liệu và sản xuất, chế biến điều. Tỉnh có diện tích trồng điều hơn 170 ngàn hécta. Số liệu của Thống kê tỉnh Đồng Nai cho thấy: Xuất khẩu hàng hóa toàn tỉnh năm 2025 đạt hơn 34,6 tỷ USD, riêng hạt điều xuất khẩu đạt giá trị gần 2,8 tỷ USD, đứng thứ 3 trong các ngành hàng xuất khẩu chủ yếu. Với số liệu này, Đồng Nai cũng là địa phương chiếm hơn 50% xuất khẩu điều của cả nước trong năm qua.

Thành tích nêu trên không chỉ phản ánh quy mô xuất khẩu tăng mạnh mà còn cho thấy những chuyển dịch quan trọng về thị trường, công nghệ chế biến và định hướng phát triển bền vững của toàn ngành. Để cây điều thực sự trở thành ngành hàng mũi nhọn, Đồng Nai đang triển khai nhiều giải pháp mang tính chiến lược. Tỉnh tập trung quy hoạch và tái canh cây điều với những giống tốt, chất lượng, bên cạnh đó là khuyến khích DN đầu tư công nghệ chế biến, nâng cao giá trị hạt điều.

Ông Nguyễn Hoàng Đạt, Giám đốc Công ty TNHH Vinahe (ở phường Phước Bình, tỉnh Đồng Nai) chia sẻ: Các sản phẩm điều của công ty đang tiếp cận thị trường rất tốt nhờ hoạt động xúc tiến thương mại, xây dựng và quảng bá thương hiệu, giúp DN khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế. Thời gian tới, công ty đang rất cần nguồn vốn vay ưu đãi, lãi suất phù hợp để đầu tư máy móc nhằm mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh để vươn tầm và đẩy mạnh chuyển đổi số DN.

Khó khăn hiện nay là nguồn nguyên liệu trong nước hiện chỉ đáp ứng vỏn vẹn 10% nhu cầu chế biến, 90% còn lại Việt Nam phải phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ Campuchia và các nước châu Phi. Các nước có vùng nguyên liệu cũng đang chú trọng vào đầu tư sản xuất nên sẽ có sự cạnh tranh gay gắt hơn trong thời gian tới.

Gia tăng giá trị sản phẩm từ hạt điều

Sản xuất, chế biến điều đang là một trong những ngành trọng điểm, tuy nhiên hiện nay ngành điều cũng gặp nhiều khó khăn. Hầu hết cơ sở sản xuất, chế biến điều trên địa bàn tỉnh đang ở quy mô nhỏ, lẻ, chủ yếu sản xuất thủ công, gia công sản phẩm. Nhiều DN chế biến hạt điều không quan tâm đến vấn đề bao bì, nhãn mác, đăng ký các quy chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm. Đặc biệt là những DN sản xuất hàng tiêu thụ nội địa.

Theo bà Lê Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty TNHH MTV Sản xuất Thương mại Phúc Thịnh (ở xã Phước Sơn, tỉnh Đồng Nai), nếu không chinh phục được người tiêu dùng Việt bằng chính sản phẩm Việt chất lượng cao thì rất khó xây dựng được thương hiệu bền vững trên thị trường toàn cầu. Do đó, trong khi nhiều đơn vị ngành điều tập trung xuất khẩu bán thành phẩm hoặc nguyên liệu, Phúc Thịnh chủ động phát triển song song 2 thị trường, xuất khẩu và tiêu dùng nội địa. DN đã đầu tư hệ thống máy móc hiện đại, thực hiện quy trình sản xuất khép kín, đảm bảo tính đồng đều, độ ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc, những yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường cao cấp như: Mỹ, châu Âu và Nhật Bản.

Đầu tư nhà máy sản xuất hiện đại cũng là nhằm nâng cao giá trị hạt điều, thoát khỏi cảnh gia công. Tháng 9-2025, Nhà máy Chế biến nông sản và thực phẩm Bà Tư Bình Phước của Công ty cổ phần Tập đoàn Gia Bảo (ở phường Bình Phước, tỉnh Đồng Nai) được khánh thành. DN này đã đầu tư 6,5 triệu USD để xây dựng nhà máy hiện đại, tạo tiền đề để đồng hành với nông dân trồng điều trên cả nước, góp phần xây dựng, giữ vững vị thế thương hiệu hạt điều quốc gia trên thị trường quốc tế.

Ông Trần Văn Sơn, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn Gia Bảo cho hay: Nhà máy có công suất thiết kế 4 ngàn tấn/năm. Nhà máy sẽ góp phần giải quyết việc làm cho lao động địa phương; đồng thời nâng cao chất lượng chế biến, gia tăng giá trị của hạt điều cũng như các loại nông sản khác.

Để nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển bền vững ngành điều, ông Nguyễn Hoàng Đạt, Phó Chủ tịch Hội Điều tỉnh Đồng Nai cho rằng: DN cần quan tâm hơn đến việc xây dựng thương hiệu của mình. Một cách tổng quan thì rất cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa nhà nông - Nhà nước - nhà khoa học và DN để đảm bảo quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng hạt điều, cùng tạo nên chuỗi cung ứng trong ngành điều của Việt Nam