Khai thác tiềm năng, thúc đẩy xuất khẩu nông - lâm - thủy sản

Để thích nghi với những thay đổi của thị trường thế giới, đặc biệt là các áp lực thuế quan, yêu cầu khắt khe đối với sản phẩm xanh, các doanh nghiệp (DN) trong ngành đang phấn đấu nâng cao chất lượng, chuyển mạnh từ xuất khẩu thô sang sản phẩm chế biến dựa trên những lợi thế quốc gia.
Mục tiêu cao cho năm mới
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản Việt Nam đạt 70,09 tỷ USD; xuất siêu đạt 20,72 tỷ USD, cột mốc mới trong giá trị xuất khẩu của ngành.
Cơ cấu thị trường xuất khẩu có sự dịch chuyển khi Trung Quốc vươn lên trở thành thị trường lớn nhất với thị phần 22,3%, tiếp theo là Hoa Kỳ với 20,6% và Nhật Bản 7,1%. So với năm 2024, giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 15,9%, sang Nhật Bản tăng 20,5%, sang Hoa Kỳ tăng 5,4%. Bên cạnh các thị trường truyền thống, xuất khẩu sang châu Âu và châu Phi tăng trưởng tích cực; Trung Đông, châu Á và các thị trường ngách tiếp tục được xác định là dư địa quan trọng.
Tại Đồng Nai, trong tổng số hơn 34,6 tỷ USD xuất khẩu năm qua, một số nhóm sản phẩm có nguồn gốc từ ngành nông - lâm sản chiếm vị trí quan trọng và gia nhập nhóm tỷ USD. Cụ thể như: xuất khẩu sản phẩm từ hạt điều trị giá gần 2,8 tỷ USD, cà phê gần 1,6 tỷ USD, cao su hơn 1,3 tỷ USD, gỗ và các sản phẩm từ gỗ gần 1,7 tỷ USD...
Thời gian qua, tỉnh Đồng Nai triển khai hàng loạt chương trình xúc tiến, hỗ trợ để đẩy mạnh xuất khẩu nông sản. Bên cạnh việc chú trọng khai thác các thị trường truyền thống, các DN, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh còn mở rộng tìm kiếm những thị trường ngách còn giàu tiềm năng. DN cũng chuyển đổi xuất khẩu thô sang các sản phẩm chế biến sâu gắn với xây dựng thương hiệu bằng uy tín, chất lượng.
Từ những kết quả khả quan của năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 2026 là năm bản lề trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển giai đoạn 2026-2030, và đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản đạt 73-74 tỷ USD, tiếp tục kiên định định hướng mở cửa thị trường, thúc đẩy xuất khẩu hiệu quả và bền vững.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, bộ sẽ tăng cường công tác thông tin, dự báo và định hướng sản xuất, kịp thời chỉ đạo địa phương điều chỉnh cơ cấu sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh phát triển nóng, thiếu bền vững. Tập trung phát triển thị trường lớn truyền thống cùng với tận dụng các FTA (hiệp định thương mại tự do) để mở rộng sang các thị trường tiềm năng, đồng thời hỗ trợ cộng đồng DN xử lý rào cản thương mại, nâng cao chất lượng, gia tăng chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến nay, cả nước có gần 8 ngàn cơ sở chế biến quy mô công nghiệp gắn với xuất khẩu và khoảng 22 ngàn cơ sở nhỏ phục vụ nội địa; tổng công suất thiết kế đạt trên 160 triệu tấn nguyên liệu mỗi năm, công suất thực tế đạt khoảng 120-130 triệu tấn. Tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu sản phẩm có nguồn gốc nông - lâm - thủy sản tăng từ khoảng 20% năm 2020 lên trên 30% năm 2025.

Doanh nghiệp thay đổi tư duy thích ứng tiêu chuẩn thế giới

Đối với các DN, nhất là trong lĩnh vực có nguồn gốc từ nông - lâm sản, biến đổi khí hậu và các yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm đang khiến yếu tố "xanh" trở thành chuẩn mực toàn cầu. Người tiêu dùng ở Nhật, Mỹ hay châu Âu không chỉ quan tâm đến hương vị mà còn đòi hỏi sản phẩm phải minh bạch nguồn gốc, thân thiện với môi trường. Việt Nam đã cam kết net zero 2050, đồng nghĩa ngành nông sản xuất khẩu chỉ có thể đi xa nếu thích ứng với xu thế bền vững. Do đó, các DN buộc phải đầu tư, nghiên cứu và phát triển theo xu hướng bền vững.

Theo ông Trương Văn Mỹ, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp ca cao Suối Cát (xã Xuân Lộc), bên cạnh cung ứng nguồn nguyên liệu cho DN, đối tác, hợp tác xã này đã nghiên cứu để cho ra những sản phẩm chế biến sâu nhằm tăng giá trị, mở rộng thị trường đến: Pháp, Nhật, Singapore, Trung Quốc, Mỹ... Nhiều dòng sản phẩm mang thương hiệu “Ca cao Thành Ý” được ra đời như: rượu, vang, bơ, son môi chiết xuất từ bơ ca cao, bột ca cao nguyên chất, cùng các loại chocolate, hạt điều, đậu phộng... Trong đó, một số sản phẩm được các đối tác nước ngoài đánh giá cao và sẵn sàng hợp tác trong thời gian tới.

Tương tự, phát triển bền vững là điều mà Công ty cổ phần Thực phẩm G.C - GC Food (Khu công nghiệp Hố Nai) hướng tới. Việc phát triển bền vững được xem như một “hộ chiếu” để vươn ra toàn cầu. Các nhà máy của GC Food áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong toàn bộ chuỗi sản xuất. 100% phụ phẩm đều được tận dụng, biến rác thải thành sản phẩm phụ có giá trị, giảm đáng kể phát thải rắn ra môi trường. Song song đó, công ty đẩy mạnh cải tiến bao bì theo hướng thân thiện hơn, khuyến khích sử dụng vật liệu có khả năng tái chế và giảm thiểu rác thải nhựa.

Theo ông Nguyễn Văn Thứ, Chủ tịch HĐQT Công ty GC Food, để vươn ra toàn cầu, nông sản Việt không chỉ cần chất lượng cao mà cần phải có cả triết lý phát triển xanh, bền vững và nhân văn. Việc phát triển công ty không tách rời với trách nhiệm trước môi trường cũng là đáp ứng các tiêu chí mà đối tác quốc tế coi trọng.  

Vương Thế