Thuốc bảo vệ thực vật: nông dân còn lạm dụng

Thuốc BVTV là một trong những vật tư không thể thiếu trong sản xuất nông nghiệp. Nó góp phần bảo vệ cây trồng, ngăn chặn dịch hại, từ đó cải thiện năng suất, chất lượng và mẫu mã sản phẩm. Tuy nhiên, hiện nay có tình trạng lạm dụng thuốc BVTV gây hại cho sức khỏe của cộng đồng và môi trường.

Xã Xuân Hưng (H.Xuân Lộc) có tổng diện tích hơn 500ha thanh long. Trong đó, chỉ có hơn 10ha thanh long được chăm sóc theo quy trình sạch (VietGAP), còn lại nông dân tự chăm sóc theo kinh nghiệm. Tình trạng mùi hôi do xịt thuốc BVTV cho thanh long xuất hiện hầu hết các tháng trong năm.

Ông M.A. (xã Xuân Hưng) cho biết, gia đình ông có gần 1ha thanh long, trung bình 7 ngày ông xịt thuốc/lần. Khi thì ông dùng thuốc trừ nấm, diệt sâu bọ, diệt cỏ; khi thì thuốc trừ bệnh nám cây, thối cành; cũng có khi là thuốc dưỡng tai, kích thích trái. “Tôi sử dụng phân bón, thuốc BVTV theo kinh nghiệm, chia sẻ của các chủ vườn và hướng dẫn của người bán. Tôi biết xịt thuốc nhiều tốn kém, mùi hôi độc hại nhưng không xịt thì cây chết, quả xấu thương lái không mua” - ông A. chia sẻ.

Tại xã Thanh Bình - vùng trồng chuối lớn nhất H.Trảng Bom có hàng chục cửa hàng vật tư nông nghiệp. Ở đây có đủ loại thuốc BVTV nội lẫn ngoại nhập. Giám đốc HTX Thanh Bình Lý Minh Hùng cho biết, tình trạng nông dân địa phương sử dụng thuốc BVTV không theo khuyến cáo vẫn phổ biến. Tuy nhiên, do được bao túi ny-lông để tránh côn trùng đốt và rám nắng nên mức độ ảnh hưởng không nhiều. Mặc dù vậy, để đảm bảo chất lượng các lô hàng xuất khẩu, định kỳ hằng quý, ông đưa mẫu đất, nước, trái chuối đi kiểm nghiệm các thành phần độc hại, trong đó có thành phần thuốc BVTV tồn dư.

Anh Trần Minh Tuấn, thành viên Tổ hợp tác sầu riêng xã Xuân Quế (H.Cẩm Mỹ) chia sẻ, các tổ viên đang dùng thuốc BVTV hóa học là chính, tỷ lệ sử dụng thuốc sinh học rất thấp. Quá trình sử dụng thuốc BVTV hóa học, nhiều nông dân chưa tuân thủ đúng hướng dẫn về liều lượng, mang đồ bảo hộ, chưa cách ly đủ số ngày nên ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, đầu ra, sức khỏe người làm vườn và cả môi trường không khí xung quanh.

Những năm qua, Đồng Nai triển khai nhiều chương trình, mô hình sản xuất sạch nhằm đẩy mạnh xuất khẩu và hướng đến phát triển bền vững vùng sản xuất nông nghiệp. Đó là các cánh đồng lớn, các chuỗi liên kết nông nghiệp, quy hoạch khu nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến nông sản xuất khẩu.

ThS Vũ Mạnh Hà, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát triển nông nghiệp bền vững (H.Trảng Bom) cho rằng, tình trạng sử dụng thuốc BVTV không theo khuyến cáo, thuốc có độ độc cao, pha trộn nhiều loại thuốc để phun đã giảm đáng kể so với trước. Theo ông Hà, để hạn chế tình trạng lạm dụng thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp, các cơ quan quản lý nhà nước cần kiểm soát chặt chẽ việc sản xuất, nhập khẩu, phân phối thuốc BVTV. Loại bỏ dần những loại thuốc BVTV hóa học gây hại cho môi trường và sức khỏe con người ra khỏi danh mục cho phép, tuyên truyền và khuyến khích nông dân sử dụng thuốc BVTV sinh học. Cùng với đó, cần xây dựng và phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ.

Trên thực tế, hiện có khá nhiều cá nhân, tập thể có nhiều cách làm sáng tạo để giảm sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp. Ông Nguyễn Thanh Châu (xã Xuân Quế, H.Cẩm Mỹ) đã trồng cỏ đậu trong vườn sầu riêng để hạn chế sâu bệnh và nâng cao năng suất cây trồng.

“6 năm nay, tôi không tốn tiền mua thuốc diệt cỏ, thuốc trừ nấm, thi thoảng có mua thuốc trừ sâu. Tôi đã trồng cây cỏ đậu để giảm xói mòn và giữ độ ẩm cho đất. Cây cỏ đậu không hút phân của cây sầu riêng, trái lại rễ của nó tạo ra vi sinh vật, côn trùng có lợi cho cây trồng và đất”.

Ông Trần Công Minh, chủ vườn mít hữu cơ hơn 10ha tại xã Hiếu Liêm, (H.Vĩnh Cửu) cho rằng, sử dụng phân hữu cơ và thuốc BVTV sinh học chi phí cao hơn, nhưng sức khỏe của người làm vườn và người tiêu dùng được đảm bảo; tuổi thọ của cây cũng dài hơn, đất đai đỡ chai cứng hơn. Sản phẩm sạch dễ tiêu thụ và bán được giá cao hơn so với mít trồng và chăm sóc thông thường.

Ở một số vùng trồng rau sạch quy mô nhỏ, nông dân tự ủ thuốc trừ sâu bệnh bằng các nguyên liệu thiên nhiên như: rượu, tỏi, ớt, lá xoan. Ngoài ra, còn có các mô hình như nuôi kiến vàng bắt sâu cho cây ca cao tại H.Trảng Bom; trồng hoa để thu hút các loài côn trùng có khả năng tấn công và tiêu diệt sâu bệnh gây hại trên cây lúa ở H.Long Thành.

Điều 26 Nghị định 31/2016/NĐ-CP ngày 6-5-2016 của Chính phủ quy định việc xử phạt những hành vi vi phạm trong dùng thuốc BVTV như sau:

Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200-500 ngàn đồng đối với một trong các hành vi sử dụng thuốc không đúng hướng dẫn ghi trên nhãn, không thu gom, không để đúng nơi quy định bao gói sau khi sử dụng. Phạt tiền từ 1-2 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc không có tên trong danh mục cho phép. Phạt tiền từ 2-3 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc không đúng nội dung hướng dẫn ghi trên nhãn gây hậu quả nguy hiểm, đồng thời áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy và buộc khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường.