Tháo gỡ cơ chế để phát triển thị trường khoa học - công nghệ

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, phát triển mạnh mẽ thị trường KH-CN là nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển KH-CN và đổi mới sáng tạo. Từ đó, tạo bứt phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh đang diễn ra cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.


Còn nhiều vướng mắc

Thị trường KH-CN là môi trường pháp lý, đầu tư và thương mại, nơi diễn ra quan hệ giao dịch, trao đổi, mua bán hàng hóa KH-CN được vận hành có sự định hướng, điều tiết và hỗ trợ của Nhà nước.

Tính đến nay, cả nước có trên 800 tổ chức trung gian thị trường KH-CN đã được hình thành. Trong đó có hơn 20 sàn giao dịch công nghệ tại các địa phương, 1 sàn giao dịch vùng Duyên hải Bắc bộ. Cơ sở dữ liệu quốc gia về thông tin KH-CN và Nền tảng dữ liệu, dịch vụ sở hữu công nghiệp đang hoạt động có hiệu quả. Công tác xúc tiến thị trường KH-CN tiếp tục được duy trì và đẩy mạnh. Giá trị giao dịch hàng hóa KH-CN tăng với tốc độ bình quân hàng năm đạt 22%.

Tại Đồng Nai, theo TS.Lại Thế Thông, Giám đốc Sở KH-CN, hiện có 5 doanh nghiệp KH-CN. Các sản phẩm từ kết quả nghiên cứu, ứng dụng, đặc biệt là ở lĩnh vực công nghệ thông tin đang tiếp tục được nhân rộng. Hiện có gần 50 sản phẩm nghiên cứu của các trường đại học trên địa bàn tỉnh đã được chuyển giao cho các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Việc tổ chức và tham gia các sự kiện Chợ công nghệ và thiết bị (Techmart) được tổ chức ở các địa phương đã giới thiệu các sản phẩm và thành tựu KH-CN trong lĩnh vực thiết bị và công nghệ của tỉnh. Đặc biệt, việc đưa vào vận hành Sàn giao dịch công nghệ, thiết bị trực tuyến Đồng Nai (Donatex.vn) nhằm giúp các đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức KH-CN, các Viện, trường đại học trong và ngoài tỉnh tham gia giới thiệu và quảng bá công nghệ, sản phẩm công nghệ của đơn vị mình.

Tuy nhiên, ông Huỳnh Thành Đạt, Bộ trưởng Bộ KH-CN cho rằng, so với nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và so với các thị trường khác, thị trường KH-CN ở nước ta còn chậm phát triển. Công tác vận hành còn nhiều vướng mắc, chưa thực sự gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng với nhu cầu sản xuất, kinh doanh.

Những rào cản phải kể đến như: hành lang pháp lý cho sự vận hành của thị trường KH-CN còn thiếu, chưa đồng bộ với các pháp luật liên quan. Nguồn cung công nghệ trong nước vẫn chiếm tỷ trọng thấp. Nhiều kết quả nghiên cứu của các Viện, trường có địa chỉ ứng dụng nhưng chưa chuyển giao được. Phần lớn các kết quả nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ hoặc trong phòng thí nghiệm, chưa sẵn sàng ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh.

Nhu cầu ứng dụng và đổi mới công nghệ của doanh nghiệp tăng nhưng khó tiếp cận với nguồn cung công nghệ có chất lượng cao. Năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực của doanh nghiệp còn thấp.

Mặt khác, các tổ chức trung gian của thị trường KH-CN chưa được quan tâm đầu tư đúng mức. Năng lực cung cấp các dịch vụ tư vấn, môi giới, xúc tiến, chuyển giao công nghệ của tổ chức trung gian còn yếu. Thiếu các tổ chức trung gian có vai trò là đầu mối hệ thống, quy mô vùng và quốc gia nhằm cung cấp các dịch vụ có chất lượng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, đặc biệt là nhu cầu ứng dụng đổi mới công nghệ của các ngành hàng xuất khẩu chủ lực…


Khẩn trương tháo gỡ khó khăn

Tại hội nghị trực tuyến toàn quốc Phát triển thị trường KH-CN đồng bộ, hiệu quả và hội nhập mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính đề nghị các Bộ, ngành, địa phương liên quan tập trung rà soát, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách để thị trường KH-CN phát triển đồng bộ, hiệu quả, hiện đại và hội nhập. Ngoài ra, cần xây dựng và lồng ghép kế hoạch phát triển thị trường KH-CN vào kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội 5 năm và hàng năm. Thúc đẩy phát triển nguồn cung - cầu của thị trường KH-CN, nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ và đổi mới của các doanh nghiệp. Đẩy mạnh hợp tác, kết nối giữa các doanh nghiệp và các Viện, trường đại học.

Nâng cao năng lực hoạt động các tổ chức trung gian, nhất là các tổ chức lớn, đa ngành và gắn với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực. Khuyến khích, hỗ trợ phát triển tổ chức trung gian thuộc khu vực tư nhân. Phát triển mạng lưới tổ chức trung gian trên cơ sở kết nối các sàn giao dịch công nghệ, các tổ chức dịch vụ KH-CN tại các Viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với các trung tâm ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KH-CN.

Những Bộ, ngành liên quan cần đầu tư phát triển các sàn giao dịch công nghệ quốc gia tại một số thành phố lớn và khu vực kinh tế trọng điểm đã được quy hoạch phê duyệt liên thông với hệ thống các trung tâm ứng dụng và chuyển giao công nghệ của các tỉnh, thành phố, kết nối với các sàn giao dịch công nghệ khu vực và thế giới.

Tăng cường xúc tiến thị trường KH-CN tại các địa bàn có nhiều nguồn cung công nghệ cao, tiên tiến và thân thiện môi trường, các thị trường tiềm năng mà Việt Nam có lợi thế thông qua các hiệp định thương mại tự do. Phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng quốc gia của thị trường KH-CN. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực KH-CN.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh kết nối liên thông, tiến tới đồng bộ hóa thị trường KH-CN với các thị trường hàng hóa, dịch vụ, lao động và tài chính; hợp tác công - tư, huy động nguồn lực xã hội trong phát triển thị trường KH-CN.

Có chính sách khuyến khích doanh nghiệp nhập khẩu công nghệ lõi thông qua các Viện nghiên cứu, trường đại học để giải mã, hấp thụ và làm chủ công nghệ, đẩy nhanh tốc độ đổi mới công nghệ của doanh nghiệp. Đồng thời, xây dựng chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, xây dựng, chia sẻ cơ sở dữ liệu lớn để phát triển trí tuệ nhân tạo.