Thành quả sau hơn 20 năm đóng cửa rừng

Năm 1997, Đồng Nai là tỉnh đầu tiên trong cả nước thực hiện đóng cửa rừng để đưa vào bảo vệ phục hồi và phát triển rừng tự nhiên. Kết quả mang lại rất khả quan khi tỉnh Đồng Nai trở thành địa phương có diện tích rừng lớn nhất Đông Nam bộ, với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, hệ sinh thái đa dạng...​

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, hiện tổng diện tích rừng và đất chưa có rừng toàn tỉnh là hơn 199.900 ha (trong đó quy hoạch lâm nghiệp trên 180.000 ha, ngoài quy hoạch lâm nghiệp trên 19.900 ha); tỷ lệ che phủ cây xanh hơn 54,3%, trong đó che phủ rừng đạt 30,5% diện tích đất tự nhiên. Ðồng Nai là một trong những địa phương trong cả nước làm tốt công tác giữ rừng. Có được kết quả này là nhờ thời gian qua, Ðồng Nai có những chủ trương, chính sách và chiến lược phát triển rừng bền vững.

Quyết tâm bảo vệ rừng

Trước khi đóng cửa rừng, rừng Ðồng Nai chủ yếu là rừng nghèo (loại rừng 1A, 1B). Thế nhưng sau hơn 20 năm thực hiện chủ trương đóng cửa rừng thì chất lượng rừng ngày càng được nâng lên; trong đó, nhiều khu rừng nghèo kiệt đã được phục hồi, phát triển thành rừng tự nhiên với các loài động, thực vật ngày càng đa dạng và phong phú.

Lực lượng Kiểm lâm Khu bảo tồn đi tuần tra dài ngày trong rừng.

Có dịp đến Chiến khu Ð vào sớm mai, chúng tôi dễ dàng bắt gặp nhiều loài khỉ, sóc… ra đến tận tuyến đường xuyên rừng 322 và 761 để tìm thức ăn. Ngoài ra, đàn bò tót cũng thường xuất hiện vì khu vực này có nhiều trảng cỏ xanh tốt, là nguồn thức ăn dồi dào cho chúng. Ông Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Bảo tồn thiên nhiên và hợp tác, thuộc Khu bảo tồn Thiên nhiên - văn hóa Ðồng Nai (Khu bảo tồn) cho biết, thời gian qua, lực lượng Kiểm lâm Khu bảo tồn đi tuần tra và phát hiện nhiều khu vực trong rừng đều có dấu vết của đàn bò tót. Chúng phân bổ thành từng đàn sinh sống ở các điểm như: Bà Cai, Bàu Sắn, Suối Linh, Bàu Ðiền, Suối Ràng, khu vực giáp ranh với Vườn quốc gia Cát Tiên… Phạm vi hoạt động của đàn bò ngày càng rộng. Ðiều đó chứng tỏ đàn bò có sự phát triển tốt và tăng về số lượng. Cụ thể nhất là đàn bò tại khu vực Bà Cai (ấp 2, xã Mã Ðà) trước đây chỉ có 6 cá thể và mới đây đã tăng lên 10 cá thể. “Chúng tôi thường xuyên thấy bò mẹ dẫn bê con đi kiếm thức ăn trong rừng. Ðiều đó chứng tỏ sinh cảnh ở Khu bảo tồn rất thuận lợi cho sự phát triển của bò tót; nhờ thực hiện công tác bảo vệ rừng tốt nên đàn thú mới dạn dĩ như vậy. Hiện Khu bảo tồn có khoảng 100 cá thể bò tót, tính cả Vườn quốc gia Cát Tiên có khoảng 300 cá thể. Ðây là đàn bò tót lớn nhất Việt Nam”, ông Hiệp nói.

Những năm qua, “cuộc chiến” giữ rừng luôn là vấn đề “nóng” đối với lực lượng thực thi nhiệm vụ (lực lượng kiểm lâm giữ vai trò nòng cốt), họ phải ngày đêm tuần tra, chốt chặn tại các vị trí quan trọng để bảo vệ rừng và động vật hoang dã. Tuy nhiên, để rừng được bình yên thì họ phải đối diện với nhiều nguy hiểm bởi sự tấn công của “lâm tặc”. Gần 40 năm gắn bó với những cánh rừng già Mã Ðà và Hiếu Liêm, ông Nguyễn Hữu Ðạo (nguyên Phó hạt trưởng Hạt kiểm lâm Khu bảo tồn) có rất nhiều điều để kể với chúng tôi. Năm 1997, mặc dù tỉnh Ðồng Nai đã thực hiện chủ trương đóng cửa rừng nhưng “lâm tặc” vẫn ngang nhiên hoạt động. Các đối tượng thường xâm nhập vào rừng khai thác gỗ lậu và vận chuyển gỗ xuống suối Mã Ðà thả trôi theo hướng sông Bé, sông Ðồng Nai để đưa đi tiêu thụ. Trước tình hình trên, ông Ðạo đã cùng lực lượng tuần tra suốt ngày lẫn đêm trong rừng kiên quyết ngăn chặn các đối tượng khai thác gỗ lậu. Cũng từ đó, ông đã trở thành “cái gai” trong mắt của “lâm tặc”. “Nhiều lần, các đối tượng đã chặn đường khi tôi chở con đi học hoặc đến tận nhà kiếm chuyện gây áp lực. Tuy nhiên, với sự động viên, hỗ trợ của đồng đội đã giúp tôi giữ vững lập trường và tiếp tục làm tốt nhiệm vụ cho đến ngày nghỉ hưu”, ông Ðạo nhớ lại.

Trong hơn 30 năm công tác trong ngành Kiểm lâm, bước chân ông Phan Minh Tiến (Trạm trưởng Trạm kiểm lâm Ðạ Kộ, Hạt kiểm lâm Vườn quốc gia Cát Tiên) đã trải khắp các cánh rừng của Vườn để cùng đồng đội ngăn chặn tình trạng khai thác gỗ trái phép, săn bắn động vật hoang dã. Ông có công rất lớn trong việc tham gia phá nhiều vụ án lớn, bắt những kẻ phá rừng để xử lý nghiêm trước pháp luật. Cũng từ đó, các đối tượng phá rừng luôn tìm mọi cách uy hiếp, hăm dọa ông cùng gia đình. “Một lần, nhóm đối tượng tìm đến gia đình tôi để đập phá nhà cửa, giường, xe cộ… Không dừng lại, những lần sau đó bọn chúng tiếp tục đến và vẽ hình những trái mìn xung quanh nhà nhằm đe dọa sẽ giết vợ con tôi. Tuy nhiên, được cấp trên động viên, đồng nghiệp đùm bọc chở che, tôi vẫn tiếp tục theo cái nghề mà mình đã chọn…”, ông Tiến tâm sự.

Cho rừng thêm xanh

TS. Trần Văn Mùi, Giám đốc Khu bảo tồn, Phó trưởng ban thường trực Khu dự trữ sinh quyển Ðồng Nai cho biết, sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng năm 1975, Ðồng Nai cho thành lập các lâm trường để khai thác, chế biến lâm sản. Từ đó, người dân từ các nơi đã đến các lâm trường để việc làm. Năm 1997, lãnh đạo tỉnh chỉ đạo đóng cửa rừng và cấm không cho khai thác chế biến lâm sản. Ðến năm 2004, tỉnh chủ trưởng sáp nhập 3 lâm trường: Mã Ðà, Hiếu Liêm, Vĩnh An để thành lập Khu bảo tồn; chuyển từ rừng sản xuất sang rừng đặc dụng để tiến hành quản lý, bảo vệ rừng, giữ gìn môi trường sống. Khu bảo tồn có trách nhiệm thu hồi đất để trồng lại rừng nhằm đảm bảo tiêu chí là rừng đặc dụng. Tuy nhiên, nhiều người vẫn có thói quen sống dựa vào tài nguyên rừng.

Các bẫy thú được kiểm lâm Khu bảo tồn tháo gỡ trong những chuyến tuần tra rừng.

Trước tình hình trên, ngoài công tác tuần tra bảo vệ rừng, Khu bảo tồn còn đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật đến người dân trong lâm phận. Hằng ngày, Khu bảo tồn cử cán bộ xuống địa bàn để động viên, giải thích nhằm giúp bà con hiểu ý nghĩa, mục đích của việc đóng cửa rừng và bảo vệ nguồn tài nguyên rừng. Bên cạnh đó, Khu bảo tồn còn tạo việc làm cho bà con, như: tham gia tuần tra, quản lý bảo vệ rừng, trồng rừng, phòng, chống cháy rừng vào mùa khô… Ðến nay, đại bộ phận người dân đã hiểu nên đã phối hợp cùng đơn vị làm rất tốt công tác bảo vệ, phát triển rừng.

Phó chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lê Việt Dũng cho rằng, Ðồng Nai được đánh giá là địa phương giữ rừng tốt trên cả nước. Ðể được như vậy là nhờ lãnh đạo tỉnh Ðồng Nai có tầm nhìn xa với chiến lược phát triển rừng bền vững; nhờ sự đồng tình ủng hộ cao của toàn thể nhân dân; đặc biệt là đội ngũ kiểm lâm - lực lượng nòng cốt tham gia trực tiếp bảo vệ rừng. Ngay từ khi có quyết định đóng cửa rừng của UBND tỉnh, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã quán triệt nhiệm vụ cho toàn bộ lực lượng kiểm lâm; mỗi cán bộ Kiểm lâm đều phải thay đổi tư duy để bảo vệ rừng tốt hơn. “Hiện rừng Ðồng Nai đang trong thời kỳ phát triển, lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo một số việc quan trọng trong thời gian tới, như: cố gắng bảo vệ rừng tự nhiên tốt hơn nữa; phát triển rừng cả về số lượng lẫn chất lượng; sử dụng dưới tán rừng để trồng các cây dược liệu quý (hiện đang thực hiện các mô hình thí điểm). Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng đời sống của bà con trong lâm phận bằng cách tạo ra những mô hình việc làm hài hòa giữa lợi ích của người dân và lợi ích của rừng…”, ông Dũng nói.

Kiên quyết xử lý vi phạm

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, trong 9 tháng năm 2018, lực lượng kiểm lâm đã phát hiện và tiếp nhận 75 vụ vi phạm về Luật Bảo vệ và phát triển rừng. Trong đó, hành vi vi phạm chủ yếu là: khai thác rừng trái phép; phá rừng; vi phạm quy định của nhà nước về quản lý, bảo vệ động vật rừng; vận chuyển, mua bán, cất giữ lâm sản trái với các quy định nhà nước; vi phạm thủ tục hành chính trong mua bán, vận chuyển, chế biến, kinh doanh, cất giữ lâm sản; lâm sản không xác định được chủ sở hữu. Qua đó, đã xử phạt hành chính 70 vụ vi phạm; chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự 5 vụ. Lâm sản tịch thu, gồm: 43,307m3 gỗ tròn; 44,015m3 gỗ xẻ, 92 cá thể động vật hoang dã, 328 cây le; 220kg măng rừng...

Thành Nhân