Phát huy giá trị văn hóa truyền thống từ du lịch

Giá trị văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc luôn gợi sự tò mò, hấp dẫn du khách. Đây là nền tảng cũng như nguồn tài nguyên phong phú để các địa phương trong tỉnh tận dụng đưa vào phục vụ du lịch nhằm tạo nên những chuyển biến tích cực cho ngành công nghiệp không khói này. Tuy nhiên, cách khai thác sao cho hợp lý và hiệu quả để văn hóa truyền thống không bị mai một là điều đáng suy ngẫm trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay.​

Phát huy lợi thế…

Lâu nay, khách du lịch đến với Đồng Nai không còn quá xa lạ với hình ảnh đồng bào dân tộc thiểu số đưa văn hóa truyền thống của dân tộc mình vào phục vụ du lịch. Ở nhiều địa phương như: Tà Lài (Tân Phú); Xuân Phú (Xuân Lộc); Thanh Sơn (Định Quán)… du lịch đã phần thay đổi cuộc sống của bà con dân tộc thiểu số. Họ được chính quyền địa phương khuyến khích và hướng dẫn cách làm du lịch, sản xuất thủ công mỹ nghệ và bước đầu biết khai thác dân ca, dân vũ, các trò chơi dân gian trong lễ hội truyền thống để phục vụ khách du lịch. 

Cùng với đội cồng chiêng của người S’tiêng, đội then đàn tính của người Tày thì đội múa của người Mạ ở xã Tà Lài cũng đã và đang trở thành điểm nhấn phục vụ du khách tham quan. Theo Ka Hương (nhóm trưởng nhóm múa ở xã Tà Lài), hiện tại nhà dài Tà Lài có 2 đội múa thay phiên nhau đi phục vụ các hoạt động lễ hội và du lịch. Mỗi nhóm có gần 10 người, có độ tuổi từ 7 - 12 và từ 13 - 27 tuổi. “Nhận thấy nhu cầu muốn tìm hiểu văn hóa người Mạ của du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài, chúng tôi đã thành lập các nhóm múa, biểu diễn kết hợp bán hàng thổ cẩm truyền thống. Hoạt động này không chỉ giúp chúng tôi có thêm thu nhập mà còn quảng bá văn hóa dân tộc mình đến du khách gần xa”, Ka Hương chia sẻ.

Dàn nhạc ngũ âm của người Khơ Me (thị trấn Định Quán) biểu diễn trong Ngày hội Văn hóa các dân tộc năm 2018.

Nhiều du khách trong và ngoài nước, khi hòa mình vào các sinh hoạt văn hóa của đồng bào dân tộc đã có những ấn tượng khó quên. Laia Martinez (du khách Tây Ban Nha) cho biết, lần đầu tiên đến Việt Nam, cô đã đi được một số điểm như: Hà Nội, Sa Pa, Hạ Long… Tuy nhiên, khi đến Đồng Nai, cô rất thích tham gia tour trải nghiệm rừng ở Vườn quốc gia Cát Tiên và thưởng thức loại hình nghệ thuật truyền thống của người dân. “Chúng tôi thực sự ấn tượng về chuyến khám phá Cát Tiên. Thiên nhiên xanh tươi. Khí hậu mát mẻ. Con người rất thân thiện. Đặc biệt, chúng tôi còn được giao lưu, tìm hiểu về bản sắc, truyền thống các dân tộc của Việt Nam”.

Mặc dù chưa thường xuyên biểu diễn phục vụ khách du lịch, nhưng với đồng bào Khơ Me ở thị trấn Định Quán, điểm sáng về chùa và dàn nhạc ngũ âm lại là những nét tiêu biểu làm nên “linh hồn” trong đời sống văn hóa của họ. Dàn nhạc ngũ âm thường xuyên tham gia các liên hoan, hội diễn trong tỉnh để giới thiệu gần hơn đến người dân Đồng Nai. Đáng chú ý hơn, dàn nhạc ngũ âm Khơ Me nơi đây thu hút được đông bạn trẻ là học sinh, sinh viên tham gia. 

Chị Trần Thị Ngọc Huyền (thành viên dàn nhạc ngũ âm thị trấn Định Quán) cho biết: “Dàn ngũ âm của người Khơ Me được tổng hợp từ 5 loại chất liệu, cấu tạo thành 9 loại nhạc khí khác nhau nên mỗi loại nhạc cụ đều có đặc trưng về âm thanh riêng biệt. Bởi vậy, tùy thuộc vào ý nghĩa từng sự kiện (lễ hội, giao lưu, ma chay…) mà nhạc ngũ âm có cách thể hiện khác nhau. Biểu diễn phục vụ người dân và du khách tham quan cũng là một cách hay để nhạc ngũ âm của thị trấn Định Quán chúng tôi được giao lưu, học hỏi, quảng bá nhằm nâng cao chất lượng”.

Để văn hóa truyền thống thu hút du khách

Với du khách, văn hóa của các dân tộc là một kho tàng tri thức mới và ẩn chứa nhiều điều bí ẩn. Đưa văn hóa truyền thống vào du lịch không chỉ giúp người dân bản địa có thêm thu nhập mà còn góp phần đưa ngành du lịch phát triển bền vững hơn. Tuy nhiên, các hoạt động giới thiệu sản phẩm, biểu diễn cồng chiêng, văn nghệ… của đồng bào dân tộc trong du lịch hiện nay đang được thực hiện theo hình thức phục vụ. Các buổi diễn thường được tổ chức “nhanh chóng”, du khách chưa kịp thưởng thức hết các giá trị, bản sắc văn hóa lại “khẩn trương” tiếp tục cuộc hành trình mới. 

Bày tỏ cảm giác tiếc nuối khi cuộc giao lưu với đồng bào S’tiêng kết thúc, chị Lê Bảo Ngọc, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH quốc tế Fleming Việt Nam cho rằng, được trải nghiệm, tìm hiểu các nét đẹp văn hóa đã mang lại cho chị nhiều hào hứng lẫn tiếc nuối: “Tiếng đàn tính và điệu then của người Tày rất ngọt ngào, họ nhảy sạp cũng rất thú vị và hấp dẫn. Tuy nhiên, các hoạt động này được thực hiện trong thời gian ngắn (khoảng 30 phút) nên chúng tôi ai nấy đều rất nuối tiếc và còn muốn tham gia nữa. Mong rằng, thời gian tới ngành du lịch, các đơn vị lữ hành sẽ có sự phối hợp tích cực hơn để du khách được trải nghiệm nhiều hơn trong những sinh hoạt văn nghệ, trò chơi dân gian của đồng bào dân tộc”.

Theo các nhà nghiên cứu, chuyên gia về du lịch, để mang giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh vào phát triển du lịch cần phải có sự kết hợp đồng bộ của nhiều sở, ngành và đơn vị liên quan mà trực tiếp là ngành Văn hóa, thể thao và du lịch. Đặc biệt, các đơn vị lữ hành trước khi tổ chức tour, tuyến cần tìm hiểu kỹ lưỡng để xây dựng các chương trình phù hợp với nhu cầu của du khách; các nhà quản lý văn hóa cần tiến hành khảo sát đưa ra ý kiến, góp phần điều chỉnh đúng hướng, có thêm hỗ trợ cho người dân tham gia nhằm khai thác hiệu quả văn hóa truyền thống vào du lịch. Qua đó, góp phần gìn giữ, bảo vệ và phát huy tốt các giá trị di sản quý báu mà ông cha để lại.

Ly Na