Nhiều thách thức xây dựng vùng sản xuất lớn

Việc liên kết với nông dân, HTX xây dựng những vùng nguyên liệu quy mô lớn đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.

Chủ trương xây dựng “Cánh đồng lớn” của Bộ NN-PTNT từng được xem là một trong những giải pháp tái cơ cấu lại để sản xuất nông nghiệp thoát khỏi lời nguyền sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, tự phát để chuyển sang nền kinh tế thị trường hàng hóa lớn. Vì nhỏ lẻ làm cho chi phí sản xuất cao, manh mún gây khó khăn cho cơ giới hóa; tự phát khiến chất lượng nông sản không đồng đều.

Nhưng thực tế xây dựng cánh đồng lớn ở các địa phương vẫn chưa thoát khỏi vòng luẩn quẩn manh mún, nhỏ lẻ, tự phát. Thời gian qua, UBND tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt 16 dự án cánh đồng lớn do cả HTX và DN làm chủ đầu tư. Đa số quy mô nhiều dự án chỉ dừng lại ở mức vài chục ha. Một số dự án theo kế hoạch của DN đầu tư đặt ra mục tiêu phát triển cả ngàn ha nhưng nhiều năm triển khai vào thực tế chỉ mới hình thành được vài chục, vài trăm ha và hành trình để phát triển đến con số như mục tiêu ban đầu đề ra vẫn rất dài vì còn rất nhiều khó khăn, rào cản trong quá trình thực hiện.

Dự án “Cánh đồng lớn trồng ca cao xen điều” do Công ty cổ phần Bamboo Capital (TP.Hồ Chí Minh) đầu tư tại xã An Viễn, H.Trảng Bom rồi tiếp tục mở rộng ra các địa phương khác trên địa bàn tỉnh với mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu cả ngàn ha. Dự án được khởi động vào năm 2016 nhưng đến nay, cánh đồng lớn An Viễn chỉ mới phát triển được vài chục ha ca cao xen canh cây điều dù DN này đã đầu tư nhà máy thu mua, chế biến hạt ca cao ngay tại vùng nguyên liệu kèm với nhiều chính sách hỗ trợ nông dân tham gia cánh đồng lớn.

Ông Nguyễn Văn Thu, một trong những nông dân đi tiên phong tham gia dự án cánh đồng lớn trồng ca cao xen điều tại xã An Viễn với quy mô gần chục ha chia sẻ: “Giai đoạn đầu tham gia dự án cánh đồng lớn trồng ca cao xen canh trong vườn điều, nông dân gặp rất nhiều khó khăn vì việc đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất như điện, đường vẫn chậm tiến độ hơn so với kế hoạch đề ra. Nhiều nông dân e ngại tham gia cánh đồng lớn vì chưa có lòng tin. Hiện nay, tuy cây ca cao trồng xen canh trong vườn điều ở vùng này chỉ mới bắt đầu cho thu hoạch nhưng hiệu quả kinh tế đã tăng rõ rệt so với chuyên canh cây điều nên nhiều nông dân bắt đầu tích cực tham gia”.

Nói về khó khăn đầu tư vùng chuyên canh lớn tại địa bàn Đồng Nai, ông Trần Quang Tính, Giám đốc Công ty TNHH Trang Trại Việt (xã Xuân Trường, H.Xuân Lộc) cho biết thêm, DN đã có những đối tác xuất khẩu dưa lưới đi nhiều nước nên cần xây dựng vùng nguyên liệu lớn. Nhưng DN không tìm được nguồn quỹ đất lớn cho sản xuất nông nghiệp ở Đồng Nai nên đã chuyển hướng đầu tư về tỉnh Ninh Thuận với quy mô trang trại khoảng 500 ha. Thiếu quỹ đất lớn cho sản xuất nông nghiệp cũng là nguyên nhân khiến một số DN đang hoặc dự tính đầu tư cánh đồng lớn tại Đồng Nai chuyển hướng đầu tư sang các tỉnh vùng Tây Nguyên, miền Trung và thậm chí là ở nước bạn Lào.ói về khó khăn đầu tư vùng chuyên canh lớn tại địa bàn Đồng Nai, ông Trần Quang Tính, Giám đốc Công ty TNHH Trang Trại Việt (xã Xuân Trường, H.Xuân Lộc) cho biết thêm, DN đã có những đối tác xuất khẩu dưa lưới đi nhiều nước nên cần xây dựng vùng nguyên liệu lớn. Nhưng DN không tìm được nguồn quỹ đất lớn cho sản xuất nông nghiệp ở Đồng Nai nên đã chuyển hướng đầu tư về tỉnh Ninh Thuận với quy mô trang trại khoảng 500 ha. Thiếu quỹ đất lớn cho sản xuất nông nghiệp cũng là nguyên nhân khiến một số DN đang hoặc dự tính đầu tư cánh đồng lớn tại Đồng Nai chuyển hướng đầu tư sang các tỉnh vùng Tây Nguyên, miền Trung và thậm chí là ở nước bạn Lào.

Dịch Covid-19, việc ùn tắc nông sản tại cửa khẩu Trung Quốc và xuất khẩu gặp khó khăn ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường tiêu thụ nông sản. Vì nhiều mặt hàng nông sản, nhất là trái cây tươi, có tính mùa vụ nên ngay khi xảy ra việc xuất khẩu bị đình đốn, các mặt hàng trái cây tươi, nông sản xuất khẩu lập tức rớt giá, thậm chí không tiêu thụ được. Hơn bao giờ hết, xây dựng được chuỗi liên kết bền vững từ sản xuất đến thu hoạch, chế biến, tiêu thụ bền vững có vai trò quan trọng như hiện nay.

Nhưng thực tế, liên kết giữa DN, HTX và nông dân vẫn dễ dàng bị bẻ gãy; HTX chưa phát huy hết vai trò cầu nối liên kết... là những rào cản không nhỏ trong xây dựng và tiếp tục mở rộng quy mô cánh đồng mẫu lớn.

Chỉ ra nghịch lý lớn hiện nay, Bà Ngô Tường Vi, Phó giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu (tỉnh Bến Tre) nhận xét, nhiều mặt hàng nông sản, đặc biệt là trái cây tươi trong nước đang rơi vào cảnh rớt giá vì nguồn cung lớn, thậm chí bị ùn ứ. Trong khi đó, nhiều thị trường đang mở cửa nhập khẩu trái cây tươi của Việt Nam với nhu cầu rất lớn nhưng sản phẩm trong nước không đáp ứng được. Cụ thể thời gian gần đây, khi Trung Quốc kiểm tra về đóng gói cũng như mã số vùng, rất nhiều lô hàng xuất khẩu rau, trái cây của Việt Nam không đạt tiêu chuẩn. “Để tăng sức cạnh tranh cho nông sản xuất khẩu, cần nhiều giải pháp căn cơ, đồng bộ từ tổ chức sản xuất, xây dựng chuỗi cung ứng, lưu thông hàng hóa đến quản lý xuất, nhập khẩu...” – bà Vi nói.

Cùng quan điểm, bà Đặng Thị Thúy Nga, Giám đốc HTX thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Định (huyện Xuân Lộc) chia sẻ: “Nhiều năm liền xây dựng cánh đồng lớn sầu riêng, HTX luôn nỗ lực tìm đối tác là các hệ thống siêu thị, DN nội địa và xuất khẩu để tham gia chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm cho nông dân tham gia cánh đồng lớn. Nhưng đến nay, HTX vẫn chưa thực sự xây dựng được chuỗi liên kết chặt chẽ vì giá sầu riêng biến động quá lớn, khi mặt hàng này sốt giá, nông dân sẵn sàng bán cho các thương lái bên ngoài. HTX khó đảm bảo về sản lượng khi ký kết hợp đồng với DN nên đầu ra vẫn thả nổi theo thị trường”.