Mô hình điều trị lồng ghép: Thuận lợi cho cơ sở y tế và người bệnh

Bệnh lao, nghiện ma túy và nhiễm HIV là những vấn đề xã hội mang tính cấp bách trước sự phổ biến và tác hại về nhiều mặt của chúng. Nhiều năm nay, việc điều trị lồng ghép lao, HIV đã giúp tăng cường chẩn đoán sớm, điều trị sớm.​

Khoảng trên 80% trường hợp nhiễm HIV phát hiện ở nhóm nguy cơ cao tiêm chích ma túy, trong đó trên 70% là nghiện các chất dạng thuốc phiện. Việc triển khai điều trị thay thế bằng Methadone là giải pháp hữu hiệu nhất hiện nay để giảm tác hại của ma túy, đặc biệt là giảm lây nhiễm HIV. Việc tư vấn xét nghiệm tự nguyện phát hiện HIV để kịp thời điều trị sớm, qua đó ngăn chặn lây nhiễm là vấn đề hết sức quan trọng trong phòng, chống HIV/AIDS. Với quan điểm hiện nay điều trị sớm ARV cho người nhiễm HIV là một trong những biện pháp hàng đầu để phòng lây lan HIV, kéo dài cuộc sống cho bệnh nhân.

Do đặc điểm liên quan giữa lao, HIV nên việc lồng ghép điều trị sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, trong khi thực tế các hoạt động này được thực hiện riêng lẻ từ nhiều năm nay. Xuất phát từ các lý do trên, từ tháng 12-2015 tại huyện Long Thành đã đề xuất và triển khai thực hiện “Mô hình lồng ghép quản lý điều trị lao, điều trị thuốc kháng vi rút HIV, điều trị thay thế các chất nghiện thuốc phiện bằng Methadone và tư vấn xét nghiệm tự nguyện HIV”. Nguyên lý của mô hình là lồng ghép hiệu quả các dịch vụ có liên quan tại cùng một cơ sở và mở rộng cung cấp dịch vụ về tuyến xã nhằm mục đích nâng cao chất lượng hiệu quả điều trị nhiễm HIV, điều trị lao; giảm tác hại HIV/AIDS; giảm tác hại do nghiện các chất dạng thuốc phiện.

 Bệnh nhân điều trị methadone tại Trung tâm Y tế huyện Long Thành.

Các hoạt động thực hiện bao gồm: Lồng ghép các dịch vụ điều trị lao, điều trị thuốc kháng vi rút HIV, điều trị thay thế các chất nghiện thuốc phiện bằng methadone và tư vấn xét nghiệm tự nguyện HIV (trước đây các dịch vụ này triển khai độc lập với nhau). Chuyển cung cấp dịch vụ quản lý điều trị lao, HIV về tuyến xã, cụ thể trước đây bệnh nhân lao hằng tháng phải về trung tâm y tế huyện lấy thuốc trong quá trình điều trị 6 - 8 tháng. Từ khi thực hiện sáng kiến mô hình lồng ghép, bệnh nhân sau khi được phát hiện, chẩn đoán sẽ nhận thuốc tháng đầu tiên tại huyện. Từ tháng thứ hai trở đi hằng ngày bệnh nhân đến trạm y tế tiêm, uống thuốc trong quá trình điều trị và chỉ 2 lần đi kiểm tra đờm tại trung tâm y tế huyện để đánh giá kết quả điều trị. Trạm y tế có trách nhiệm lãnh thuốc hằng tháng về cấp cho bệnh nhân. Cũng như bệnh nhân lao, trước đây toàn bộ bệnh nhân nhiễm HIV điều trị thuốc kháng vi rút hằng tháng phải về trung tâm y tế huyện để khám và lãnh thuốc trong quá trình điều trị suốt đời. Từ khi thực hiện mô hình lồng ghép các bệnh nhân điều trị phác đồ bậc 1 ổn định trên một năm sẽ được tư vấn và nếu đồng ý sẽ được chuyển về lãnh thuốc và theo dõi tại trạm y tế xã, mỗi 6 tháng về huyện tái khám lại để đánh giá hiệu quả điều trị thông qua khám, xét nghiệm tế bào CD4  và đo tải lượng vi rút.

Qua 3 năm thực hiện mô hình lồng ghép các dịch vụ quản lý điều trị lao, HIV, methadone và tư vấn xét nghiệm mang lại nhiều hiệu quả. Không chỉ giúp cho cán bộ y tế được tăng cường năng lực trong chuyên môn, tiết kiệm được nguồn nhân lực, kinh phí cho cơ sở y tế mà còn giảm thời gian, chi phí đi lại cho bệnh nhân. Việc lồng ghép giúp tăng cường chẩn đoán sớm, điều trị sớm và tăng tỷ lệ hoàn thành điều trị lao; tăng cường sàng lọc, chẩn đoán HIV cho người bệnh lao, đưa người bệnh lao nhiễm HIV vào điều trị thuốc kháng vi rút sớm, tăng điều trị dự phòng lao cho người nhiễm HIV; giúp gia tăng hiệu quả điều trị do quản lý tốt tác dụng phụ và tương tác thuốc trên người bệnh vừa điều trị thuốc kháng HIV vừa điều trị thay thế bằng methadone. Giảm tác hại về kinh tế - xã hội do giảm nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS, lao và tác hại do tiêm chích ma túy.

P.V