Lo ngại bệnh sốt rét tăng trở lại

Gần đây, trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận một ca tử vong do sốt rét. Ngoài ra, số ca mắc bệnh cũng tăng so với cùng kỳ năm ngoái, ngành Y tế đang lo ngại bệnh sốt rét sẽ tăng trở lại vào thời gian tới.​

Tử vong vì sốt rét

Ngày 7-12-2017, anh Vy Văn C., sinh năm 1980, ngụ tại ấp 3, xã Sông Ray, huyện Cẩm Mỹ đã tử vong tại Bệnh viện (BV) Nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh sau một ngày nhập viện. Các bác sĩ đã chẩn đoán anh C. bị sốt rét ác tính do ký sinh trùng P. Falciparum thể gan não suy thận, sốc, mật độ ký sinh trùng sốt rét cao.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân ngủ mùng tẩm hóa chất để phòng chống sốt rét. Trong ảnh: Tẩm mùng cho người dân tại xã Nam Cát Tiên, huyện Tân Phú.

Trước đó, sau đợt đi làm mướn (làm rẫy, hái cà phê) tại huyện Bù Ðăng, tỉnh Bình Phước, anh C. đã phát bệnh với các triệu trứng: mệt, sốt cao, rét run, vã mồ hôi... Ngày 5-12-2017, anh C. đã đến Bệnh viện (BV) Sa Vọng ở tỉnh Bình Phước để khám nhưng không xác định được bệnh. Một ngày sau, gia đình đã đưa anh C. đi cấp cứu tại BVÐK Ðồng Nai. Các bác sĩ chẩn đoán anh C. bị sốt rét ác tính, suy đa tạng và chuyển lên BV Nhiệt đới TP.Hồ Chí Minh. Sau khi được điều trị tích cực bằng thuốc kháng sốt rét, lọc máu, thở máy, dùng thuốc vận mạch nhưng tình trạng của bệnh nhân C. vẫn không cải thiện. Ðược biết, gia đình anh C. thuộc diện nghèo, vợ mất, một mình anh C. phải nuôi 3 con và mẹ già trên 80 tuổi.

Ngay khi ghi nhận ca bệnh, Trung tâm Y tế dự phòng (TTYTDP) tỉnh đã khoanh vùng dịch tại nơi anh C. sinh sống. Theo đó, tại huyện Cẩm Mỹ không xuất hiện trường hợp mắc sốt rét nào, nhưng người dân địa phương lại thường đi làm thuê (làm rừng, làm rẫy) tại Bình Phước, Bình Dương, Ðắk Lắk … “Nguy cơ bệnh sốt rét ngoại lai (mang mầm bệnh từ nơi khác về) sẽ quay trở lại tại địa phương”, BS. Trần Minh Hòa, Phó giám đốc TTYTDP tỉnh nhận định.

Ngoài trường hợp tử vong do sốt rét ở huyện Cẩm Mỹ như đã nói trên, chỉ trong tháng 1-2018, huyện Vĩnh Cửu đã ghi nhận 11 trường hợp mắc sốt rét. Các ca bệnh tập trung tại các xã: Mã Ðà (3 trường hợp); Phú Lý (4 trường hợp); Hiếu Liêm (4 trường hợp). Ðiều đáng chú ý, trong 11 ca mắc trên có một ca nghi ngờ mắc sốt rét kháng thuốc và đang được điều trị bằng phác đồ thay thế (do sử dụng phác đồ điều trị sốt rét thường thất bại) tại Trung tâm Y tế huyện Vĩnh Cửu.

Khó trị do kháng thuốc

Sau khi ghi nhận ca tử vong tại huyện Cẩm Mỹ, TTYTDP tỉnh đã tiến hành giám sát những người đã tiếp xúc với bệnh nhân; côn trùng tại địa phương. Kết quả, không ghi nhận trường hợp nào có ký sinh trùng sốt rét. Tuy nhiên, để phòng bệnh, từ nay đến Tết Nguyên đán, TTYTDP tỉnh sẽ tiến hành phun hóa chất dập dịch, giám sát côn trùng, dịch tễ, kháng thuốc, tẩm mùng bằng hóa chất, phát vòng, màn cho những người đi rừng ngủ rẫy hay kiểm lâm…

BS. Hòa cho biết, bệnh sốt rét vẫn là mối lo ngại của nhiều nước trên thế giới do tỷ lệ tử vong khi mắc sốt rét ác tính rất cao. Trước đây, Ðồng Nai cũng là một trong những vùng lưu hành bệnh sốt rét cao, mỗi năm hàng ngàn người bệnh. Nhưng với các biện pháp phòng, chống tích cực, 10 năm qua, bệnh này giảm rất mạnh về số ca mắc và tử vong. “Mỗi năm toàn tỉnh chỉ ghi nhận vài chục ca bệnh thay vì hàng ngàn ca bệnh như trước”, BS. Hòa nói.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, số ca sốt rét đã bắt đầu tăng cao trở lại. Chỉ trong tháng 1-2018, toàn tỉnh đã có 12 ca sốt rét (tăng 11 ca so với cùng kỳ năm 2017). Ðặc biệt, trong tuần thứ 3 của tháng 1-2018, có đến 4 ca mắc sốt rét với cả hai loại ký sinh trùng sốt rét có độc tính cao gây bệnh sốt rét ác tính và sốt rét kéo dài. BS. Hòa lo ngại rằng: “Ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc, muỗi truyền bệnh lại kháng hóa chất nên việc điều trị và dập dịch cũng khó khăn. Khi đó, thời gian điều trị kéo dài và tình trạng bệnh sẽ nặng hơn, tỷ lệ tử vong cũng cao”.

May mắn, bệnh sốt rét có đầy đủ thuốc dự phòng, điều trị cắt cơn, tái phát. Nhưng mặt trái của vấn đề hiện nay là người dân không sử dụng thuốc uống dự phòng đúng phác đồ khi đi vào vùng dịch. Ðiều này đã dẫn đến tình trạng kháng thuốc. Nhiều gen kháng thuốc đã được phát hiện trong ký sinh trùng sốt rét. Còn muỗi cũng tăng sức chịu đựng đối với hóa chất diệt muỗi đã được ghi nhận. “Nguy cơ bệnh sốt rét bùng phát trong dịp gần Tết là có thể xảy ra do những người đi làm tại các địa phương có vùng dịch như Bình Phước, Ðắk Lắk … trở về sẽ mang theo mầm bệnh”, BS. Hòa nói.

Qua giám sát thực tế, mật độ ký sinh trùng sốt rét trên muỗi ở Vĩnh Cửu rất cao. Muỗi Anopheles truyền bệnh sốt rét sinh sống ở các khu nước trong (nước suối). Những người có nguy cơ mắc cao là những người đi từ vùng dịch, hoặc tiếp xúc, sống gần với bệnh nhân hoặc sống trong vùng có mật độ muỗi chứa ký sinh trùng sốt rét cao. “Cách phòng bệnh tốt nhất là cắt đứt đường truyền bệnh. Những người đi rừng, ngủ rẫy là những đối tượng có nguy cơ mắc cao. Hiện, nước ta vẫn còn nhiều vùng có sốt rét lưu hành cao như tỉnh Bình Phước vẫn có hàng ngàn ca mắc bệnh mỗi năm. Việc loại trừ, thanh toán bệnh vẫn rất khó khăn do tình trạng ký sinh trùng kháng thuốc, muỗi kháng hóa chất”, BS. Hòa cho hay.

Các bác sĩ khuyến cáo, để phòng, chống sốt rét, tốt nhất mỗi gia đình nên ngủ màn có tẩm hóa chất xua muỗi. Màn tẩm này không độc hại cho sức khoẻ người dùng. Ngoài ra có thể tẩm hóa chất xua muỗi vào những tấm rèm để muỗi không bay vào nhà để đốt người.

Khi ngủ phải mắc màn, khi ngủ dậy tháo màn cho vào túi nilon cất. Màn tẩm hóa chất rồi 6 tháng sau mới được giặt. Hóa chất có tác dụng trong 6 tháng, sau 6 tháng phải nhuộm lại. Màn tẩm hoá chất không những chống được muỗi đốt mà còn diệt được chấy, rận, rệp, bọ chét... Bên cạnh đó, cần hun khói hoặc đốt hương xua muỗi vào buổi tối; phát quang bụi rậm quanh nhà, dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ; phun thuốc diệt muỗi...

Khánh Ngọc