Hoàn thiện mạng lưới quan trắc môi trường

 

Rừng phòng hộ Long Thành, khu vực được đề xuất thiết lập mạng lưới quan trắc đa dạng sinh học

Năm 2020, UBND tỉnh phê duyệt đề án Quy hoạch tổng thể mạng lưới ĐDSH trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2030. Việc triển khai đề án còn nhiều khó khăn, tuy nhiên đây là nỗ lực của tỉnh trong xây dựng và hoàn thiện mạng lưới quan trắc môi trường; là cơ sở cho ngành chức năng xây dựng phương án quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững ĐDSH.

Bà Đặng Thị Thùy Dương, Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường cho rằng, đề án quy hoạch tổng thể ĐDSH đã có, tuy nhiên để triển khai thực hiện và lắp đặt quan trắc ĐDSH còn nhiều khó khăn.

Thứ nhất, nguồn ngân sách chi cho công tác bảo vệ môi trường hằng năm phải ưu tiên các dự án cấp thiết hơn như: lắp quan trắc môi trường nước thải tại các khu công nghiệp, sông hồ; lắp đặt quan trắc môi trường không khí ở khu vực sản xuất công nghiệp, khai thác khoáng sản, nơi có mật độ giao thông cao; đầu tư hệ thống thoát nước chống ngập, xử lý nước thải đô thị; thu gom, xử lý chất thải các loại và phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn.

Thứ hai, Luật ĐDSH quy định các địa phương phải xây dựng quy hoạch bảo tồn ĐDSH và điều tra, đánh giá bổ sung, cập nhật hiện trạng ĐDSH thường xuyên, tuy nhiên đến nay, các ngành chức năng chưa có hướng dẫn về quy chuẩn kỹ thuật, công nghệ quan trắc phải lắp đặt. Thứ ba, chi phí đầu tư điểm quan trắc tốn kém.

“Hệ thống quan trắc ĐDSH vừa bổ trợ cho công tác điều tra, giám sát vừa có thể đưa ra các dự báo, cảnh báo về mối nguy cơ đối với môi trường” - bà Dương cho hay.

Cùng với các phương pháp quan sát khác, các điểm quan trắc ĐDSH tự động liên tục hoặc theo cho kỳ sẽ giúp việc ghi nhận âm thanh, hình ảnh, số lượng các loài, diễn biến sinh trưởng tốt hơn. Đây là cơ sở để đưa ra các cảnh báo sớm về hiện tượng suy thoái hệ sinh thái; xây dựng các biện pháp bảo tồn, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Theo Sở TN-MT, mặc dù công tác bảo tồn và phát triển hệ sinh thái ngày càng được quan tâm, nhưng hiểu biết về đặc tính của từng loài còn hạn chế, nghiên cứu xác nhận sự hiện diện của một số loài đặc thù mất nhiều thời gian và kinh phí nên cần thiết phải thiết lập mạng lưới quan trắc ĐDSH tại các khu vực có hệ sinh thái đa dạng, cập nhật dữ liệu tài nguyên thiên nhiên thường xuyên.

Theo kế hoạch, trong giai đoạn 2021-2028, Sở TN-MT sẽ thực hiện kiểm kê, cập nhật tài nguyên ĐDSH trên địa bàn tỉnh. Việc kiểm kê được thực hiện thông qua quan sát thực tế và điểm quan trắc ĐDSH. Nội dung bao gồm lập danh mục hiện trạng, phân bố, diễn biến của các hệ sinh thái và từng loài động, thực vật; đánh giá tác động của con người, quản lý đất đai đến ĐDSH.

Ông Lê Thuần Thành, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Long Thành cho rằng, mỗi năm, diện tích cây xanh của khu vực rừng ngập mặn đều tăng thêm; cùng với đó là sự xuất hiện nhiều loài động, thực vật mới. Nếu có hệ thống quan trắc ĐDSH tự động, có cơ sở dữ liệu của các loài, đặc tính sinh trưởng, thì đơn vị sẽ không mất nhiều thời gian thử nghiệm các giống cây trồng dưới nước, dễ dàng lựa chọn phát triển một số loài động vật phù hợp với môi trường tự nhiên, phát triển ĐDSH và du lịch sinh thái.

Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, rừng phòng hộ Long Thành, sông Đồng Nai, hồ Trị An... là những khu vực có sự ĐDSH vào loại nhất Đồng Nai, bao gồm cả hệ động - thực vật trên cạn lẫn dưới nước. Nhiều nghiên cứu, đánh giá cũng chỉ ra rằng, nhờ có những chính sách bảo vệ rừng sớm, hệ thống động - thực vật của Đồng Nai đang nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về cả sự phong phú, đa dạng lẫn tính quý hiếm.

Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát triển sự ĐDSH mà thiên nhiên ban tặng là một trong những trách nhiệm của Đồng Nai. Trách nhiệm đó không chỉ thể hiện ở thời hiện tại - khi rất nhiều khu vực có tính ĐDSH của cả nước đang bị “đe dọa”, mai một dần dần vì nhiều nguyên nhân - mà còn là trách nhiệm với tương lai.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc thống kê - quan sát - gìn giữ - bảo tồn - phát triển sự ĐDSH của Đồng Nai nói riêng và cả nước nói chung hiện đang đứng trước những thách thức lớn. Chẳng hạn như thách thức về thiếu nguồn lực. Bảo tồn và phát triển hệ động - thực vật (trên cạn lẫn dưới nước) đòi hỏi nhiều nguồn lực về cả tài chính lẫn  nghệ, chuyên môn, nhân lực… Trong khi đó, thực tế nguồn lực cho công tác thống kê, bảo tồn đang rất thiếu thốn. Ví dụ, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai quản lý một diện tích lên đến hơn 100 ngàn ha nhưng chỉ có… 8 cán bộ, nhân viên làm công tác thống kê, nghiên cứu.

Hiện nay, các khu vực có ĐDSH đang hoạt động theo cơ chế chung của quốc gia về bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Các đơn vị quản lý khu vực ĐDSH phải duy trì hoạt động điều tra, thống kê dữ liệu các loài và quản lý, bảo vệ. Song do thiếu nguồn lực nên đa số hoạt động quan trắc và giám sát ĐDSH chủ yếu được thực hiện thông qua các chương trình, dự án nhỏ lẻ do các đơn vị tự làm hoặc phối hợp với ngành chức năng khác để thực hiện, phương pháp giám sát thủ công dẫn đến số liệu không đồng nhất hoặc chưa đầy đủ.

Mới chỉ xét đến công tác quan trắc, giám sát, thống kê, việc bảo tồn ĐDSH đã có nhiều thách thức cần tháo gỡ. Song đó là bước đi đầu tiên và cần thiết để tiến hành tiếp những phần việc khó hơn như bảo tồn và phát triển. Chính vì vậy, Sở

TN-MT đề xuất và UBND tỉnh phê duyệt thiết lập mạng lưới quan trắc ĐDSH trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2020-2030. Đây là nỗ lực của tỉnh trong xây dựng và hoàn thiện mạng lưới quan trắc môi trường bởi tỉnh hiện nay đã có mạng lưới quan trắc môi trường nước (nước mặt, nước ngầm), đất, không khí. Mạng lưới này sẽ chưa thể hoàn thiện nếu thiếu quan trắc ĐDSH. Chỉ khi hoàn thiện được mạng lưới quan trắc ĐDSH ở mức căn bản thì những công tác tiếp theo mới có đủ dữ liệu, cơ cở thông tin để tiến hành.

Giữ gìn sự ĐDSH trong tổng thể nhiệm vụ lớn là gìn giữ môi trường sống đã và đang được tỉnh dành một sự quan tâm lớn. Bảo vệ môi trường cần đến một giải pháp tổng thể: từ hạn chế các ngành công nghiệp độc hại, hạn chế khai thác khoáng sản, bảo vệ hệ động - thực vật cho đến những đề án có tính “nuôi dưỡng” như: trồng cây gây rừng, bảo vệ thú quý hiếm… Chỉ khi thực hiện được giải pháp tổng thể đó một cách vững vàng từng bước một, thì môi trường sống lành mạnh, không ô nhiễm mới được giữ gìn cho thế hệ tương lai.