Gỡ khó những bất cập trong xét xử án treo

​Thời gian qua, TAND 2 cấp đã xét xử án treo đảm bảo về các điều kiện pháp luật quy định. Chế định án treo thể hiện chính sách hình sự nhân đạo, hướng thiện, coi trọng tính phòng ngừa của Nhà nước ta. Giúp cho người phạm tội được tái hòa nhập cộng đồng, làm lại cuộc đời.

Đoàn giám sát của HĐND tỉnh kiểm tra một số hồ sơ TAND hai cấp đã xét xử bị cáo hưởng án treo từ năm 2017 đến nay

Nhân đạo từ việc xét xử án treo

Lãnh đạo TAND tỉnh cho biết, việc xử án treo tạo điều kiện cho người phạm tội tự nhận thức về sai lầm của bản thân, tự giáo dục cải tạo mình tại gia đình với sự giám sát của các cơ quan chức năng. Việc cho người phạm tội được hưởng án treo đã tạo điều kiện cho họ chăm sóc gia đình, con cái, phần nào giảm bớt những tiêu cực có thể xảy đến cho xã hội. Đó cũng là lý do trong điều kiện pháp luật quy định, TAND tỉnh sẽ cân nhắc cho các bị cáo hưởng án treo nhằm mang tính giáo dục.

Nhờ đó, nhiều bị cáo đã rất vui mừng sau khi kháng cáo xử phúc thẩm được hưởng án treo. Điển hình, ông T.Q.L. (43 tuổi, ngụ tỉnh Bình Phước) kể lại, ông từng nghĩ sau khi phạm tội, bản thân sẽ không có cơ hội được giáo dục, chăm sóc 3 con nhỏ trong một thời gian dài. Thế nhưng, nhờ kháng cáo lên cấp phúc thẩm với nhiều tình tiết giảm nhẹ như: tự nguyện bồi thường cho bị hại hơn 250 triệu đồng, ăn năn, hối cải, nhân thân tốt, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, có đơn xin bãi nại của gia đình bị hại…, tại phiên tòa phúc thẩm vào tháng 3-2021, ông đã nộp thêm giấy xác nhận từng là bộ đội xuất ngũ, ông nội có công với cách mạng, được tặng thưởng nhiều huân, huy chương nên được tòa xem xét cho hưởng án treo.

Ông L. kể, vào năm 2020, ông bị TAND H.Trảng Bom xử phạt 9 tháng tù giam về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Ông đã lái xe ô tô không đảm bảo an toàn, không chú ý quan sát nên va chạm vào chiếc xe máy của chị N.T.T. (ngụ H.Trảng Bom), khiến chị T. tử vong. Sau đó, ông đến cơ quan công an đầu thú và khai nhận hành vi phạm tội.

Cũng có nhiều vụ án, bị cáo được hưởng án treo do gia đình bị hại đã làm đơn kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt sang tù treo cho bị cáo. Cụ thể như trường hợp ông N.V.T. (41 tuổi, ngụ tại tỉnh Thái Bình). Vào năm 2020, ông T. điều khiển xe ô tô hướng từ TP.HCM đi Đà Lạt. Khi đi đến xã Phú Tân (H.Định Quán) thì va chạm với xe ô tô do anh H.T.M. chở theo bà V.A.S (mẹ anh M.), khiến bà S. tử vong.

Cuối năm 2020, ông T. bị TAND H.Định Quán xử phạt 1 năm tù giam. Sau đó, ông T. cùng gia đình bị hại đều làm đơn kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm vào tháng 1-2021, Hội đồng xét xử thấy bị cáo có đủ điều kiện được hưởng án treo như: nhân thân tốt, đã bồi thường thiệt hại, gia đình bị hại bãi nại và kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt, bị cáo còn 3 con nhỏ. Phiên tòa phúc thẩm cho rằng, vụ tai nạn xảy ra do một phần lỗi của bị hại nên Hội đồng xét xử đã cho ông T. được hưởng án treo để có điều kiện chăm lo cho gia đình, con nhỏ.

Theo TAND tỉnh, khi xử án treo, các bị cáo đều phải chấp hành quy định thời gian thử thách. Nếu vi phạm nghĩa vụ thử thách của án treo, bị cáo phải chịu hậu quả pháp lý là buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Điều này cho thấy, việc xử án treo vừa mang tính nhân đạo, nhưng cũng để răn đe các bị cáo không được tái phạm tội.

Giải quyết những khó khăn, bất cập

Theo nhận định của các cơ quan chức năng, việc xử án treo còn nhiều bất cập như: nhiều TAND cấp huyện còn “nhát tay” trong việc xét xử án treo hoặc chưa hướng dẫn cho bị cáo bổ sung hồ sơ theo điều kiện được hưởng án treo, khiến cho vụ án bị kháng cáo, kéo dài, tốn nhiều công sức và tiền bạc; số tỷ lệ bị cáo được hưởng án treo giữa các địa phương có sự chênh lệch lớn…

Để kiểm soát việc xử án treo đúng quy định pháp luật, không tồn tại các vấn đề tiêu cực, vừa qua, Đoàn giám sát của HĐND tỉnh đã tiến hành giám sát về kết quả xét xử án hình sự cho hưởng án treo tại TAND tỉnh, TAND TP.Biên Hòa, TAND H.Trảng Bom và Viện KSND tỉnh.

Tại các buổi làm việc, ông Tạ Quang Trường, Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh, Trưởng đoàn giám sát cho rằng, từ năm 2017 đến nay, đã có hơn 2,2 ngàn bị cáo được hưởng án treo. Qua giám sát cho thấy, tòa án hai cấp tại Đồng Nai đã thực hiện đúng quy định pháp luật khi xét xử cho bị cáo được hưởng án treo. Tuy nhiên, trong những năm qua, các địa phương có sự chênh lệch nhiều về tỷ lệ bị cáo cho hưởng án treo. Chẳng hạn, từ năm 2017 đến nay, TAND H.Trảng Bom có 240 bị cáo cho hưởng án treo (chiếm 12,59% bị cáo), trong khi tại TP.Biên Hòa có 321 bị cáo được hưởng án treo (chiếm 6,4% bị cáo); tỷ lệ án giam từ cấp sơ thẩm chuyển lên cấp phúc thẩm xử thành án treo tăng theo từng năm, trong khi hồ sơ vụ án từ cấp sơ thẩm chuyển sang cấp phúc thẩm không có gì quá mới, chủ yếu về nhân thân, lai lịch của bị cáo.

“Do đó, tòa án hai cấp cần có cách hiểu, áp dụng thống nhất về điều kiện xét xử án treo đúng quy định, để mọi người dù phạm tội ở địa phương nào cũng phải được bình đẳng trước pháp luật. Nếu có thể xét xử cho bị cáo được hưởng án treo ở cấp sơ thẩm mà không phải chuyển lên cấp phúc thẩm thì sẽ giảm được rất nhiều chi phí, công sức của tất cả mọi người và cũng giảm tải số lượng án, bớt áp lực cho TAND tỉnh” - ông Tạ Quang Trường nhấn mạnh.

Ngoài ra, trong quá trình kiểm tra, Đoàn giám sát phát hiện các vụ án liên quan đến hành vi vi phạm quy định khi tham gia giao thông được hưởng án treo nhiều (chiếm 50-70% vụ án liên quan đến giao thông), trong đó có những vụ án các bị cáo khi gây án đã sử dụng rượu, bia với nồng độ cồn cao, gây tai nạn chết người; nhiều trường hợp cho đối tượng phạm tội được tại ngoại nhưng bỏ trốn, buộc cơ quan chức năng phải tốn nhiều công sức ra quyết định truy nã, bắt giữ. Do đó, trong một số trường hợp nếu thấy bị cáo cần bị giam giữ để điều tra, cải tạo thì phải xét xử nghiêm nhằm răn đe, phòng ngừa chung.

Nhật Minh

Theo TAND tỉnh, từ năm 2017 đến nay, TAND hai cấp đã xét xử cho hưởng án treo hơn 1,4 ngàn vụ/hơn 2,2 ngàn bị cáo (trong tổng số hơn 10,7 ngàn vụ/hơn 18,4 ngàn bị cáo đã xét xử). Việc xét xử các vụ án hình sự của TAND hai cấp luôn đạt chỉ tiêu cao, tỷ lệ án bị hủy, sửa thấp và chấp hành tốt các quy định về chế định án treo. Bên cạnh đó, cũng có nhiều vụ án có sự thay đổi án phạt giữa hai cấp tòa án chủ yếu do nhận định, đánh giá khác nhau về hành vi phạm tội hoặc do có phát sinh tình tiết giảm nhẹ mới.