Giữ gìn “lá phổi xanh” của Đông Nam Bộ

​Vừa qua tại Ðồng Nai, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Ủy ban Quốc gia chương trình con người và sinh quyển Việt Nam phối hợp cùng UBND tỉnh, Khu dự trữ sinh quyển (DTSQ) Ðồng Nai tổ chức hội thảo “Tổng kết công tác năm 2018 và định hướng hoạt động thực hiện Kế hoạch hành động Lima - Triển khai nhãn sinh thái tại các khu DTSQ thế giới của Việt Nam”. Tại đây, nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế đánh giá cao về những giá trị của Khu DTSQ Ðồng Nai.

Ngày 29-6-2011, Khu DTSQ Ðồng Nai được UNESCO công nhận là Khu DTSQ thứ 580 của thế giới và là một trong 9 Khu DTSQ thế giới của Việt Nam. Nơi đây được xem là “lá phổi xanh” của miền Ðông Nam bộ, là tài sản vô cùng quý giá của quốc gia, dân tộc và thế giới, có ý nghĩa to lớn đối với sự sống, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tinh thần yêu nước, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng một cách bền vững.

Giao hòa giữa con người và thiên nhiên

Khu DTSQ Ðồng Nai có tổng diện tích 969.993 ha nằm trên địa bàn 5 tỉnh: Ðồng Nai, Lâm Ðồng, Bình Dương, Bình Phước và Ðắk Nông. Trong đó, vùng lõi có 173.073 ha (Vườn quốc gia Cát Tiên: 72.769 ha; Khu bảo tồn Thiên nhiên - văn hóa Ðồng Nai: 100.304 ha); vùng đệm có 349.995 ha và vùng chuyển tiếp có 446.925 ha. Khu có 80% diện tích vùng lõi nằm trong phạm vi địa giới hành chính của tỉnh Ðồng Nai. Ðể thuận lợi trong việc quản lý, các tỉnh liên quan đã thống nhất cơ quan quản lý chủ quản của Khu là UBND tỉnh Ðồng Nai.

Các nhà khoa học trong và ngoài nước cùng đại diện các Khu DTSQ thế giới Việt Nam tham quan Khu DTSQ Đồng Nai.

Khu DTSQ Ðồng Nai nằm ở khu vực chuyển tiếp giữa cao nguyên miền Trung Việt Nam và đồng bằng Nam bộ, chứa đựng các kiểu địa hình tiêu biểu của nam Trường Sơn, vùng trung du và vùng đồng bằng Ðông Nam bộ. Nét nổi bật về địa hình Khu là sự phân bậc khá rõ rệt và có 5 kiểu địa hình chính: địa hình núi cao, sườn dốc; địa hình trung bình, sườn dốc ít; địa hình đồi thấp, bằng phẳng; địa hình bậc thềm sông Ðồng Nai và địa hình thềm suối xen kẽ với hồ, đầm. Ðây là nơi chứa đựng các dạng môi trường sống và một số loài sinh vật quý hiếm còn sót lại ở miền Nam Việt Nam.

Ðồng Nai là một trong ít địa phương còn giữ được diện tích rừng tự nhiên rộng lớn với hơn 150.00 ha rừng liền mạch, nơi đã được các nhà khoa học đánh giá là khu vực điểm về đa dạng sinh học của Việt Nam và thế giới. Nơi đây còn có diện tích rừng mưa ẩm nhiệt đới cuối cùng còn sót lại ở miền Nam Việt Nam; lưu giữ và bảo tồn các nguồn gen động, thực vật rừng quý hiếm. Ðến nay, qua điều tra đã ghi nhận được 2.353 loài thực vật và 2.061 loài động vật hoang dã; trong số đó có nhiều loài nguy cấp, quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam, Danh lục đỏ IUCN 2015. Ðặc biệt, nơi đây còn có nhiều loài động vật đặc hữu của Việt Nam và Ðông Dương, như: Voi, Bò tót, Vượn đen má vàng, Gà so cổ hung, Chích chạch má xám, Ngan cánh trắng, Chà vá chân đen, Hoẵng Nam bộ...

Các hệ sinh thái ở Khu DTSQ Ðồng Nai đóng vai trò then chốt đối với môi trường khu vực như đảm bảo chức năng điều hòa nước vùng thượng nguồn sông Ðồng Nai, cung cấp nước ngọt vào mùa khô và khống chế ngập lụt vào mùa mưa cho cả một vùng rộng lớn miền Ðông Nam bộ, kể cả TP. Hồ Chí Minh, các khu chế xuất, khu công nghiệp, dân cư. Ðây cũng là một trong những khu sinh quyển đặc biệt nhất của Việt Nam vừa có rừng, đất ngập nước nội địa, di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia (Trung ương Cục miền Nam, Khu ủy miền Ðông Nam bộ, Ðịa đạo Suối Linh, Di chỉ khảo cổ Suối Tiên); có nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp, như: thác Ràng, công viên Ðá, hồ Trị An, khu Ramsar bàu Sấu, thác Mai; nhiều đặc sản địa phương như: bưởi Tân Triều, làng nuôi hươu, nai, nghề dệt thổ cẩm... Ngoài ra, vùng đất này còn ẩn chứa cả một kho tàng văn hóa phong phú và đa dạng, là nơi giao thoa văn hóa của 30 dân tộc anh em. Trong kháng chiến, đây là khu căn cứ cách mạng “Chiến khu Д với truyền thống anh dũng bất khuất, rừng miền Ðông Nam bộ góp phần quan trọng vào chiến thắng vinh quang của dân tộc.

TS. Trần Văn Mùi, Giám đốc Khu bảo tồn, Phó Trưởng ban Thường trực Khu DTSQ Ðồng Nai cho biết, trong thời gian qua, Ban quản lý Khu DTSQ Ðồng Nai tổ chức triển khai nhiều hoạt động và đạt kết quả cao. Ðặc biệt là công tác truyền thông giáo dục môi trường, hợp tác với các Khu DTSQ trong và ngoài nước; kêu gọi và hợp tác đối với các nhà tài trợ để thực hiện các nội dung như: tuyên truyền bảo tồn động vật hoang dã, trồng và làm giàu rừng. Công tác quảng bá hình ảnh trên website www.dongnaibr.vn và các trang mạng xã hội thường xuyên, liên tục… “Ðể đạt những kết quả trên, chúng tôi luôn nhận được sự quan tâm của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam và Ủy ban Quốc gia chương trình con người và sinh quyển Việt Nam, lãnh đạo tỉnh, sự phối hợp của các sở, ban, ngành, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước…”, TS. Trần Văn Mùi nói.

Bảo tồn và phát triển

Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Một (Chủ tịch Hội đồng tư vấn Khu DTSQ Ðồng Nai) cho rằng, Khu DTSQ có được hệ sinh thái đa dạng, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, quý giá là nhờ vào sự quyết tâm bảo vệ rừng của lãnh đạo tỉnh Ðồng Nai qua các thời kỳ, lực lượng chức năng và nhân dân. Ðồng Nai hoàn toàn tự hào về điều đó. Trong thời gian tới, công tác tuyên truyền cần phải triển khai liên tục trong Ðảng, hệ thống chính quyền và nhân dân, để mọi người ý thức và cùng chung tay bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sống, góp phần vào sự phát triển bền vững, làm giảm thiểu tác hại của biến đổi khi hậu toàn cầu. 

 Đàn bò tót ở Vườn quốc gia Cát Tiên.

TS.Trần Văn Mùi cho biết thêm: “Chúng tôi tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, vận động người dân tham gia quản lý bảo vệ tốt tài nguyên rừng; đồng thời sẽ làm tốt công tác nghiên cứu khoa học để tăng cường sự hợp tác trong nước và quốc tế cùng tham gia. Bên cạnh đó, chúng tôi đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái nhằm tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân, vừa giảm gánh nặng chi ngân sách của nhà nước”.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hòa Hiệp, Trưởng ban thường trực Khu DTSQ Ðồng Nai chia sẻ, danh hiệu Khu DTSQ thế giới Ðồng Nai được UNESCO công nhận đã tạo ra nhiều cơ hội thuận lợi cho công tác bảo tồn, song song với việc phát triển kinh tế trên quan điểm “bảo tồn cho phát triển - phát triển để bảo tồn”.

Mạng lưới Khu DTSQ thế giới hiện nay đã và đang phát huy tác dụng các chức năng của mình. Do vậy, để quản lý Khu DTSQ hiệu quả, lãnh đạo tỉnh yêu cầu Ban quản lý Khu DTSQ Ðồng Nai tập trung triển khai các nội dung như: nghiên cứu đề xuất UBND tỉnh các chương trình, dự án về bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn văn hóa, lịch sử, đồng thời đề xuất các biện pháp cải thiện sinh kế người dân đang sống trong Khu DTSQ; đề xuất những chính sách phù hợp để thu hút các thành phần trong xã hội tham gia vào quá trình quản lý Khu DTSQ; xây dựng các chương trình truyền thông để nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống cho các ngành, các cấp và cộng đồng; thường xuyên quảng bá, giới thiệu hình ảnh Khu DTSQ Ðồng Nai với bạn bè trong nước và quốc tế...

Chức năng của Khu DTSQ

Khu DTSQ thực hiện chức năng bảo tồn hệ sinh thái, đóng góp một cách tích cực nhất vào việc bảo tồn đa dạng di truyền, loài, hệ sinh thái và cảnh quan; phát triển, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững về sinh thái cũng như các giá trị văn hóa truyền thống; trợ giúp nghiên cứu, giám sát, giáo dục, trao đổi thông tin giữa các địa phương, quốc gia, thế giới về bảo tồn và phát triển bền vững.

Việt Nam có 9 Khu DTSQ thế giới được UNESCO công nhận, gồm: Đồng Nai, Quần đảo Cát Bà (TP.Hải Phòng), Đất ngập nước ven biển liên tỉnh châu thổ sông Hồng (Nam Định, Thái Bình và Ninh Bình), Kiên Giang, miền Tây Nghệ An (tỉnh Nghệ An), Cù Lao Chàm - Hội An (tỉnh Quảng Nam), mũi Cà Mau (tỉnh Cà Mau), Rừng ngập mặn Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh) và Langbiang (tỉnh Lâm Đồng).

Thành Nhân