​Gian nan bảo tồn loài gấu

Theo Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai, gấu được nuôi nhốt trên địa bàn tỉnh gồm có 2 loại là gấu chó và gấu ngựa. Đây là loài được xếp vào nhóm 1B thuộc động vật rừng đang bị đe dọa tuyệt chủng, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

Hiện nay, gấu trong rừng tự nhiên tại Việt Nam còn rất ít, số lượng gấu còn tồn tại chủ yếu được nuôi nhốt tại các hộ gia đình, trung tâm cứu hộ ĐVHD, khu du lịch. Đồng Nai là nơi có số lượng cá thể gấu nuôi nhốt khá lớn. Loài động vật rừng này đang được Việt Nam và thế giới bảo vệ nghiêm ngặt vì nguy cơ tuyệt chủng cao. Nếu để một loài bị tuyệt chủng sẽ ảnh hưởng rất lớn chuỗi đa dạng sinh học. Khi chuỗi đa dạng sinh học bị phá vỡ, sẽ làm cho tiến trình biến đổi khí hậu diễn biến theo hướng tiêu cực nhanh hơn.

Đồng Nai là một trong những tỉnh, thành đi đầu trong cả nước về công tác bảo tồn đa dạng sinh học và các loài động, thực vật hoang dã quý hiếm và công tác bảo tồn cũng rất khó khăn. Các cá thể gấu chủ yếu được nuôi nhốt ở TP.Biên Hòa từ 15-20 năm. Gấu là loài thú dữ nên công việc nuôi nhốt tại các hộ dân phải bảo đảm an toàn và đáp ứng yêu cầu bảo tồn.

Ông Đinh Trọng Huấn, KP.4, phường Trảng Dài (TP.Biên Hòa) cho hay: “Gia đình tôi nuôi 10 con gấu ngựa khoảng 18-19 năm. Hiện mỗi con nặng gần 200kg, để đảm bảo an toàn, tôi phải làm lồng sắt để nhốt chúng lại và rất hạn chế cho người lạ gặp”. Cũng theo ông Huấn, gấu ông nuôi nhiều năm trong nhà đã được thuần hóa, ít xuất hiện tính cách hung dữ. Nhưng đây là loài thú dữ nên vẫn phải cẩn thận để tránh nguy hiểm.

Ông Nguyễn Đức Quỳnh, quản lý Khu du lịch sinh thái Vườn Xoài (TP.Biên Hòa) nói: “Trong khu du lịch có nuôi khoảng 45 con gấu lớn, nhỏ và tất cả đều được gắn chíp điện tử để theo dõi. Tuy là nuôi nhốt nhưng thời gian qua, gấu ở đây đã sinh sản thêm được 9 con gấu con, vì thế Vườn Xoài đã được cấp phép là nơi bảo tồn ĐVHD”. TP.Biên Hòa hiện có 12 cơ sở nuôi nhốt gấu với số lượng 75 con. Việc nuôi nhốt một số lượng gấu lớn như vậy tại thành phố nếu không được kiểm soát tốt về an toàn chuồng trại, dịch bệnh sẽ rất nguy hiểm.

Tuy Đồng Nai chưa để xảy ra vụ việc gấu gây nguy hiểm đến tính mạng con người, nhưng theo Hiệp hội Bảo tồn ĐVHD, các cơ sở đang nuôi nhốt gấu không thuộc diện cấp phép bảo tồn thì nên trả gấu cho các trung tâm cứu hộ để họ tìm cách giúp gấu hòa nhập với tự nhiên và trả về rừng. Tính tới đầu tháng 3 vừa qua, mới chỉ có 3 hộ giao nộp 3 cá thể gấu để đưa về Trung tâm cứu hộ ĐVHD Vườn quốc gia Cát Tiên.

Ông Nguyễn Tuấn Kiệt, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Biên Hòa cho biết: “TP.Biên Hòa là nơi nuôi nhốt nhiều ĐVHD quý hiếm nhất tỉnh nên công tác quản lý rất khó khăn. Hạt phải thường xuyên cử người xuống các cơ sở nuôi nhốt thú kiểm tra an toàn chuồng trại, dịch bệnh, đồng thời vận động các hộ giao nộp lại cho các Trung tâm cứu hộ”. Tuy nhiên hiện trung tâm cứu hộ ĐVHD Vườn quốc gia Cát Tiên quá tải nên việc trao trả cũng gặp khó khăn về nơi tiếp nhận. Do đó, những trường hợp đồng ý trả lại gấu, tỉnh phải liên hệ với các trung tâm cứu hộ ở phía Bắc.

Thực tế, những năm qua đã xảy ra không ít vụ nuôi nhốt ĐVHD bị xổng chuồng tấn công người nuôi và những người xung quanh đến mất mạng. Vì thế trao trả gấu về những trung tâm cứu hộ sẽ giúp cho công tác bảo tồn tốt hơn và tránh được những nguy hiểm có thể xảy ra.

Ông Lê Việt Dũng, Phó chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai đánh giá: “Gấu nuôi nhốt trên địa bàn tỉnh hiện đều được gắn chíp và kiểm tra theo dõi thường xuyên. Gấu ở Đồng Nai hầu hết được nuôi nhốt từ

15-20 năm nên nhiều hộ coi như là thú cảnh trong nhà nên không muốn trao trả về các trung tâm cứu hộ. Hiện tỉnh vẫn tiếp tục vận động các cơ sở nuôi nhốt gấu trao trả cho các trung tâm cứu hộ để công tác chăm sóc bảo tồn được tốt hơn”. Vòng đời của gấu nuôi nhốt kéo dài từ 20-30 năm, do đó việc nuôi nhốt một loài ĐVHD quý hiếm trong lồng sắt nhỏ sẽ không đảm bảo cho công tác bảo tồn.

Từ ngày 10-3-2019, Nghị định 06/2019/NĐ-CP về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm và thực thi công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp có hiệu lực. Theo đó, việc quản lý, bảo vệ các loài ĐVHD nguy cấp, quý hiếm nghiêm ngặt thêm. Theo quy định của pháp luật, vi phạm về nuôi nhốt, vận chuyển, giết, săn bắt, buôn bán loài nguy cấp, quý hiếm có thể bị phạt tiền đến 2 tỷ đồng và tù 15 năm.