Giải quyết vấn đề nợ bảo hiểm xã hội: Phát huy vai trò tổ chức Công đoàn

Thực tiễn cho thấy có rất nhiều thách thức đối với tổ chức Công đoàn trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, song với vai trò, trách nhiệm của mình, các cấp Công đoàn đã và đang nỗ lực mang lại những dấu ấn rõ nét trong chặng đường đồng hành cùng người lao động.​

Tích cực vào cuộc

Tròn 2 tháng sau khi chủ doanh nghiệp Công ty KL Texwell Vina (KCN Bàu Xéo, huyện Trảng Bom) bỏ trốn, những người lao động từng làm việc tại công ty này đã bước đầu vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống khi được chi trả 50% lương và giải quyết các chế độ BHXH, BHTN, chế độ thai sản... Đặc biệt, hơn 1.600 công nhân đã có thể quay trở lại với nhà máy, tích cực lao động tại những nơi làm việc mới. Tuy quyền lợi của người lao động chưa thể chi trả và đảm bảo hoàn toàn song kết quả này là nỗ lực không nhỏ của tỉnh cùng các cơ quan chức năng, đặc biệt là tổ chức Công đoàn. “Ngay sau khi vụ việc xảy ra, các cấp Công đoàn đã theo sát nắm bắt tình hình, chủ động đề xuất các phương án kịp thời hỗ trợ, đồng hành cùng người lao động”, Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Đoàn Văn Đây nói.

Theo đó, LĐLĐ tỉnh đã kịp thời xin ý kiến Tổng LĐLĐ Việt Nam hỗ trợ thăm hỏi mỗi công nhân 500.000 đồng và chuyển đến tay người lao động các khoản hỗ trợ liên quan cũng như kiến nghị UBND tỉnh tạm ứng ngân sách để chi trả 50% lương cho người lao động. Có thể nói sự vào cuộc kịp thời này đã góp phần chia sẻ những khó khăn trước mắt của người lao động trong những ngày không có việc làm. Ngay sau đó, LĐLĐ tỉnh cũng đã soạn thảo đơn và hướng dẫn người lao động thủ tục chấm dứt hợp đồng lao động. Đồng thời tham gia trong Tổ công tác của tỉnh tích cực phối hợp chốt và trả sổ BHXH cho 1.726 người lao động. Đặc biệt, LĐLĐ tỉnh đã mạnh dạn đề xuất và được UBND tỉnh chấp thuận tiếp tục tạm ứng hơn 1,3 tỷ đồng đóng BHTN, chế độ thai sản cho công nhân Công ty KL Texwell Vina.

Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Đoàn Văn Đây giải đáp thắc mắc của công nhân Công ty KL Texwell Vina.

Cùng với nỗ lực đảm bảo chính sách cho người lao động, LĐLĐ tỉnh đã dự liệu tình hình, sớm liên hệ với các doanh nghiệp để tiếp nhận công nhân KL Texwell Vina vào làm việc. Cán bộ Công đoàn đã không ngại khó, kiên trì đeo bám, vận động để người lao động hiểu, từ đó hợp tác với các ngành chức năng để có thể đảm bảo quyền lợi của mình theo quy định pháp luật. Ngoài ra, tổ chức Công đoàn cũng đang tích cực tiến hành các thủ tục khởi kiện doanh nghiệp ra tòa để đòi quyền lợi cho người lao động.

Nhìn từ vụ việc tại Công ty KL Texwell Vina cho thấy, vai trò của tổ chức Công đoàn đã được phát huy kịp thời, góp phần đảm bảo quyền lợi cho người lao động và ổn định tình hình lao động trên địa bàn. Để thực hiện hiệu quả chức năng giám sát của mình, thời gian qua, các cấp Công đoàn trong tỉnh đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật lao động tại các doanh nghiệp. Qua đó đề nghị các đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH tìm mọi biện pháp để sớm khắc phục nợ, đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Bên cạnh hoạt động giám sát, tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành, LĐLĐ tỉnh đã thực hiện nhiều đợt kiểm tra, khảo sát độc lập trong hệ thống Công đoàn về tình hình thực hiện chính sách pháp luật liên quan đến người lao động nhằm kịp thời nắm bắt và có hướng kiến nghị giải quyết kịp thời.

Với những doanh nghiệp nợ đọng số tiền lớn, kéo dài, đe dọa trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, Phó chủ tịch LĐLĐ tỉnh Đoàn Văn Đây cho biết, trong bối cảnh thực hiện chức năng khởi kiện của tổ chức Công đoàn chưa thể tiến hành do vướng về mặt pháp lý, các cấp Công đoàn tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường hoạt động giám sát thực hiện chế độ BHXH, tuyên truyền nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng lao động trên địa bàn. Phó chủ tịch LĐLĐ tỉnh Đoàn Văn Đây cũng kiến nghị, thời gian tới các ngành chức năng liên quan như Cục Thuế, Sở Kế hoạch - đầu tư, cơ quan BHXH, Ban quản lý các khu công nghiệp, Sở LĐ-TBXH và LĐLĐ tỉnh cần ngồi lại định kỳ hằng quý để đánh giá tình hình hoạt động cũng như việc thực hiện chính sách pháp luật liên quan đến BHXH của các doanh nghiệp. Từ đó có sự phối hợp chặt chẽ trong đốc thúc, thanh kiểm tra xử lý tránh những hệ lụy đáng tiếc xảy ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động và an sinh xã hội trên địa bàn.

Tăng cường trang bị, tư vấn pháp luật cho công nhân

Việc người lao động bị xâm phạm quyền lợi về BHXH thời gian qua xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có cả từ chính người lao động. Bởi trên thực tế, kiến thức về pháp luật để người lao động có thể tham gia giám sát, phát hiện và tự bảo vệ quyền lợi của mình còn rất hạn chế. Có nhiều người lao động không hề biết quyền lợi của mình đang bị xâm hại khi doanh nghiệp không đóng đầy đủ BHXH. Chỉ đến khi không thể giải quyết được chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động… họ mới vỡ lẽ.

Do đó, việc trang bị kiến thức, tư vấn pháp luật cho người lao động là hoạt động được các cấp Công đoàn tỉnh chú trọng tăng cường thời gian qua. Coi đây là điều kiện hết sức quan trọng để bảo vệ quyền lợi và nâng cao ý thức về nghĩa vụ, trách nhiệm thực thi pháp luật cho người lao động. Nhiều mô hình tuyên truyền, tư vấn pháp luật của Công đoàn Đồng Nai đã cho thấy hiệu quả thiết thực trong thời gian qua và là điểm sáng trong cả nước như hoạt động của Trung tâm Tư vấn pháp luật Công đoàn tỉnh hay việc phát triển mạng lưới công nhân nòng cốt - những tuyên truyền viên pháp luật gần gũi với công nhân. Cùng với đó, LĐLĐ tỉnh đã tổ chức nhiều hoạt động tìm hiểu pháp luật về BHXH cũng như tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho đội ngũ cán bộ Công đoàn và phổ biến kịp thời các văn bản liên quan về chính sách BHXH đến đông đảo công nhân lao động tại doanh nghiệp cũng như khu vực nhà trọ.

Đánh giá về hoạt động này, Trưởng ban Quan hệ lao động Tổng liên đoàn LĐVN Ngọ Duy Hiểu cho rằng, hiện nay nhu cầu tiếp nhận, tư vấn pháp luật của công nhân lao động là rất lớn và Đồng Nai là địa phương có sự quan tâm đầu tư và thực hiện công tác này khá tốt. Tuy nhiên so với nhu cầu thực tế thì đòi hỏi sự tăng cường đầu tư hơn nữa về nội dung và cả phương thức tư vấn theo hướng thuận lợi, thân hiện và hiện đại, tận dụng sức lan tỏa nhanh chóng và đối tượng tiếp cận không giới hạn của các mạng xã hội trong tuyên truyền pháp luật lao động. Đồng thời nên có sự đầu tư nhiều hơn cho Trung tâm Tư vấn pháp luật Công đoàn tỉnh.

Trưởng ban Quan hệ lao động Tổng liên đoàn nhận định, để công tác tuyên truyền pháp luật cho người lao động trở thành công cụ hữu hiệu giúp người lao động có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình, các cấp Công đoàn cần khảo sát và đánh giá nhu cầu của người lao động, hình thành mạng lưới, các phương thức tuyên truyền phong phú. Tiếp theo là định hình vấn đề mà người lao động đang quan tâm nhất hiện nay, lựa chọn nội dung dễ hiểu, gần gũi với môi trường làm việc và trình độ của người lao động. Kèm theo cung cấp nội dung thông tin là việc định hướng các giải pháp, hành vi ứng xử trong từng tình huống. “Pháp luật phải đến tận xưởng làm việc, nhà trọ của công nhân để họ nhận thức được hiểu biết pháp luật là cần thiết và là cách để họ bảo vệ quyền lợi của mình, sống và làm việc tốt hơn”, ông Hiểu nói.

Có thể nói nợ BHXH không còn là vấn đề mới song lại chưa bao giờ cũ, mỗi ngày quyền lợi của hàng ngàn người lao động vẫn đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi việc trốn đóng, nợ BHXH của doanh nghiệp. Mong rằng, với những chế tài pháp lý mạnh hơn đi kèm với giải pháp tích cực, đồng bộ từ nhiều phía trong đó có tổ chức Công đoàn sẽ góp phần thay đổi đáng kể ý thức tuân thủ pháp luật của người sử dụng lao động, tiến tới bảo đảm quyền lợi của người lao động và tính nghiêm minh của pháp luật cũng như mục tiêu an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước, tác động tích cực đến sự ổn định xã hội và phát triển bền vững.

Công đoàn kiến nghị gỡ khó trong thực hiện chức năng khởi kiện

Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Bùi Văn Cường cho rằng đây là vấn đề lớn, đang gây bức xúc đối với người lao động và toàn xã hội do đó Quốc hội cần dành sự quan tâm đặc biệt. Theo đó, Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam kiến nghị Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát các quy định pháp luật hiện hành về xử lý vi phạm pháp luật về BHXH nhất là hành vi trốn đóng, nợ BHXH, nếu thấy có những quy định chưa cụ thể, còn có cách hiểu khác nhau, cần giải thích để thống nhất áp dụng, trình Quốc hội nghiên cứu, giải thích pháp luật theo thẩm quyền. Đồng thời đề nghị TAND tối cao hướng dẫn, chỉ đạo TAND các cấp tiếp nhận, thụ lý các vụ Công đoàn khởi kiện về nợ BHXH và sớm đưa ra xét xử một số vụ để răn đe, phòng ngừa, cảnh báo các hành vi tương tự…

Thảo Nguyên