Già K’De - người giữ lửa văn hóa Châu Mạ

​Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, già K’De (ngụ tại KP.Hiệp Nghĩa, TT. Định Quán) là một trong những thanh niên hăng hái tham gia cách mạng, bảo vệ buôn làng.

Trong thời bình già K’De lại là người tiên phong trong việc vận động đồng bào Mạ thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, phát luật của Nhà nước, động viên bà con chăm lo làm ăn, vượt khó vươn lên ổn định cuộc sống.

Ở tuổi 97, cái tuổi xưa nay hiếm nhưng già K’De vẫn luôn đi đầu trong các hoạt động phong trào của địa phương. Nhiều năm liền già K’De vinh dự được UBND huyện, tỉnh và Trung ương tặng nhiều bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác dân tộc, phong trào thi đua yêu nước cũng như những cống hiến của bản thân cho hoạt động xã hội.

Niềm nở tiếp chúng tôi trong căn nhà nhỏ, già K’De kể lại những câu chuyện của cuộc đời mình bằng giọng trầm ngâm: “Già lớn lên những năm chiến tranh, khi mà thực dân Pháp và đế quốc Mỹ “giày xéo” trên quê hương Định Quán khiến cuộc sống đồng bào Mạ vô cùng khó khăn. Giặc nhiều lần đến cướp, giết những người dân vô tội khiến họ sợ hãi, bỏ làng chạy trốn vào rừng sâu. Trước tình hình đó, lòng căm thù giặc trong già ngày càng dâng cao. Già cùng với những những thanh niên trong làng tham gia vào cuộc kháng chiến, đồng thời cùng với Đảng, Bác Hồ nuôi dấu bộ đội cho đến ngày đất nước được giải phóng”.

Sau ngày giải phóng, được sự vận động của chính quyền cách mạng, người Mạ từ bỏ chốn rừng sâu về tập trung sinh sống tại KP.Hiệp Nghĩa, TT.Định Quán. Đến năm 1996, già K’De được tín nhiệm giữ chức già làng, tích cực tham gia các hoạt động tuyên truyền, giúp đồng bào dân tộc của mình nâng cao hiểu biết cùng nhau phát triển kinh tế, gìn giữ văn hóa truyền thống.

Nếu như trước đây hầu hết người Mạ ở Định Quán không biết đọc, biết viết và sống theo lối du canh du cư thì nay theo già già K’De bà con đã từ bỏ lối sống ấy, biết định cư để làm ăn, xây dựng gia đình hạnh phúc. Để làm được điều này già K’De không quản ngày đêm, đến từng nhà nói chuyện, động viên dân làng yên tâm lao động sản xuất. Để bà con tin tưởng, già luôn gương mẫu đi đầu trong mọi phong trào mà chính quyền giao phó. Từ công tác dân tộc đến xây dựng Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa già K’De đều làm rất tốt.

Với vị trí là một người cao tuổi, có nhiều kinh nghiệm sống, già K’De luôn tiên phong trong công tác vận động người Mạ nâng cao dân trí. Già cho biết, hiện KP.Hiệp Nghĩa có hơn 130 hộ gia đình, từ khi được học cái chữ, đời sống của mọi người đã khấm khá hơn. Người dân đã biết sinh đẻ có kế hoạch; biết áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt, thâm canh tăng năng suất cây trồng. Đặc biệt, bà con biết chăm lo đến việc ăn, ở hợp vệ sinh. Nhiều gia đình đã bắt đầu thoát nghèo, kinh tế cũng đã phát triển, xây dựng được nhà của khang trang.

Nhìn những bằng khen, giấy khen mà huyện, tỉnh và Trung ương tặng được già K’De treo dày trên những bức tường mới cảm nhận hết “công lao” và sự cống hiến mà già mang lại để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào Mạ. Thế nhưng, già K’De vẫn luôn khiêm tốn nói rằng những gì mà già làm cho mọi ngườicòn rất ít. Già chỉ luôn động viên bà con, người than trong gia đình rằng phaiir luôn tin tưởng vào Đảng, đi theo Bác Hồ để làm thật nhiều điều có ích cho đồng bào dân tộc, cho quê hương.

“Trong thời gian già đảm nhận vai trò già làng, già đã được tham gia rất nhiều đoàn dự Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số của huyện, của tỉnh và toàn quốc. Già vui và hạnh phúc lắm. Ở đó, già được nhận bằng khen, được gặp mặt cán bộ, nói chuyện và tham gia các hoạt động văn hóa. Điều đó đã giúp già có thêm động lực để tiếp tục phấn đấu” - già K’De chia sẻ.

Khi cuộc sống của đồng bào Mạ ở KP.Hiệp Nghĩa khấm khá hơn, cũng là lúc mà bà con, nhất là thế hệ trẻ đang dần xa những giá trị văn hóa của dân tộc. Nhận thức được điều đó, già K’De đã đề xuất với cán bộ văn hóa huyện cùng phối hợp tổ chức các lớp dạy cồng chiêng, múa hát dân ca, làm rượu cần, đan gùi và khôi phục lại các lễ hội truyền thống. Hiện nay mỗi năm đồng bào đều được hỗ trợ, hướng dẫn để tổ chức các lễ hội truyền thống như lễ hội Yangcoi, Yangbơnơm. Đây cũng là cách để duy trì, giữ gìn nét văn hóa đặc trưng của người Mạ”.

Trong căn nhà của mình, già K’De vẫn ra sức giữ gìn vẹn nguyên những vật dụng quen thuộc như gùi, cồng chiêng, trống mà ông cha để lại. Các vật dụng thi thoảng được già đưa ra lau chùi, kể lại từng câu chuyện cho con cháu trong nhà. Theo già, hiện người trẻ học để giữ gìn văn hoá truyền thống của mình không phải ngày một, ngày hai mà là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm rất lớn. Điều làm già luôn trăn trở là, lớp người trẻ - người già chưa có sự kết nối, nhất là không gian văn hóa, các quan niệm về thẩm mỹ của người Mạ trước đây nay đã dần biến mất, không còn được gìn giữ.

Nói về già K’De, Phó trưởng phòng Văn hóa - thông tin H.Định Quán Thiều Quang Tân nhận xét: “Già K’De là một người có uy tín cao trong cộng đồng dân tộc Mạ ở KP.Hiệp Nghĩa. Tuy tuổi đã cao, sức đã yếu nhưng già vẫn ngày đêm dốc hết sức mình giữ lửa và truyền lửa văn hóa truyền thống cho cộng đồng người Mạ, đặc biệt là thanh thiếu niên ở địa phương. Già là xứng đáng tấm gương sáng cho con cháu học tập, noi theo”.

           Hòa Bình