Dòng sông… khát vọng!

Sông Đồng Nai là con sông nội địa dài nhất Việt Nam, lớn thứ nhì Nam bộ về lưu vực, chỉ sau sông Cửu Long. Sông Đồng Nai chảy qua các tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông, Bình Phước, Đồng Nai, Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh với chiều dài 586km. Sông Đồng Nai như nét vẽ tuyệt đẹp mà tạo hóa đã ban tặng cho vùng đất này. Không quá rộng, không quá dài nhưng dòng Đồng Nai cũng đủ cho những con thuyền mải mê xuôi ngược và bồi đắp những giá trị văn hóa.​

Từ xa xưa, dòng sông Đồng Nai ưu ái, cất giấu bao bí ẩn từ dấu vết hàng ngàn năm của loài người đến những giá trị vật thể, phi vật thể hiện hữu. Ngày nay, dòng sông ấy không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt, các hoạt động giao thương mà người Đồng Nai đã khai thác tour du lịch đường sông để du khách có thể khám phá những danh thắng, ngược dòng thời gian trở về với quá khứ, nối tiếp ước mơ, khát vọng vươn lên…

Chứng nhân lịch sử, văn hóa tộc người

Thế kỷ XV, XVII, Đồng Nai chưa có tên trên bản đồ nước Việt, song tài liệu khảo cổ đã chứng minh người xưa sinh sống ở Đồng Nai từ rất sớm, cách đây hàng ngàn năm. Theo đó, Đồng Nai có đủ dấu ấn của các nền văn minh: Đá cũ, đá mới, đồng thau, sắt sớm... Mọi nơi ở Đồng Nai, từ vùng bán sơn địa như: Hàng Gòn, Dốc Mơ, Dầu Giây, Suối Linh, Nam Cát Tiên đến miệt đồng bằng ven sông biển như: Phước Tân, Gò Bường, Cái Vạn, Rạch Lá, Bưng Bạc... đều có dấu vết người xưa với nếp sống quần cư, chế tác vũ khí và vật dụng sinh hoạt ở trình độ cao, có quan hệ giao lưu với văn hóa Đông Sơn, Sa Huỳnh, Óc Eo và các nền văn minh khác trong khu vực Đông Nam Á. 

Theo nghiên cứu khảo cổ học Đồng Nai, từ hàng ngàn năm trước, nền văn hóa cổ từng phát triển rực rỡ ở lưu vực sông Đồng Nai. Đây cũng chính là nơi phát sinh, hội tụ và giao thoa của nhiều luồng văn hóa, di sản văn hóa chứng minh thời rực rỡ của các nền văn minh cổ xưa. Nhiều đợt khai quật khảo cổ học đã phát hiện gốm cổ lòng sông Đồng Nai, công cụ và vũ khí bằng sắt, đồng, đá, trang sức bằng đồng, sắt, thủy tinh... đã góp phần làm rõ diện mạo của Đồng Nai - văn hóa Đồng Nai qua các giai đoạn phát triển. Đôi bờ sông Đồng Nai cũng là nơi chứng kiến những làng mạc của người Việt hình thành sớm nhất, dấu tích còn lại sau khai quật khảo cổ hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Đồng Nai. Đặc biệt, bộ sưu tập hiện vật văn hóa các dân tộc ở Đồng Nai rất đa dạng và phong phú về loại hình và chủng loại, chứng minh từ thế kỷ XVI - XVII, Đồng Nai đã thu hút lưu dân Việt từ miền ngoài vào lập nghiệp. Họ cùng với cư dân bản địa như: Chơ Ro, Mạ, S’tiêng, Kơ Ho… khai khẩn đất hoang xây dựng làng ấp dọc hai bên bờ sông Đồng Nai.

 
Cảnh đẹp ven bờ sông Đồng Nai giàu tiềm năng phát triển du lịch.

Năm 1679, nhóm người Hoa do Trần Thượng Xuyên đem 50 thuyền, 3.000 gia nhân đến Bàn Lân (ngày nay thuộc Biên Hòa) lập nghiệp. Họ đã phát hiện ra Cù lao Phố, một bãi sa bồi hoang sơ nằm giữa sông Hương Phước (một đoạn của sông Đồng Nai), trải dài trên 7 dặm, bề ngang bằng 2/3 bề dài. Ngoài lưu dân người Hoa đến cộng cư, Đồng Nai ngày càng tiếp nhận thêm những dân tộc di cư khác như: Chăm, Nùng, Mường, Thái… Chính sự giao thoa, đan xen, dung hợp văn hóa trong các dân tộc theo dòng thời gian đã đúc kết nên những sắc thái văn hóa riêng, đặc trưng cho vùng đất Đồng Nai, con người Đồng Nai.

Dòng chảy sông Đồng Nai vẫn miệt mài bồi đắp nguồn sống cho đôi bờ. Đây cũng là nơi mang nhiều dấu ấn lịch sử, trong hai cuộc kháng chiến chống ngoại xăm, cứu nước. Dòng Đồng Nai luôn được xem là “trục chính” trong tổ chức không gian kiến trúc và cảnh quan đô thị. Thực tế, hầu hết các di tích liên quan đến lịch sử hình thành và phát triển Biên Hòa - Đồng Nai đều gắn liền với dòng sông và cảnh quan đôi bờ. Các di tích và cụm di tích trên địa bàn tỉnh đã được công nhận đều có quan hệ mật thiết với sông Đồng Nai trong tổng thể không gian kiến trúc.

Sức sống mới trên dòng sông…

Chính thức trở thành địa danh hành chính từ năm 1698, Đồng Nai - với tên gọi là Trấn Biên, vùng đất trải qua 320 năm hình thành và phát triển. Với cư dân nơi đây, dòng sông không chỉ là nơi lưu thông thuyền bè, mà giữ trong lòng nó những ký ức miên man sâu thẳm với bao dấu ấn về những thăng trầm của lịch sử. Sông Đồng Nai đã đi vào thơ, ca, nhạc, họa và trở thành niềm tự hào của người dân xứ Đồng Nai: “Nhà Bè nước chảy chia hai/Ai về Gia Định, Đồng Nai thì về”.

Có dịp xuôi thuyền trên dòng Đồng Nai du khách có thể cảm nhận đôi bờ Đồng Nai đã và đang vươn mình trỗi dậy, thay da đổi thịt. Phía bờ sông cùng với nhà cao tầng mọc lên san sát là nhịp sống công nghiệp hối hả. Quanh những làng mạc trù phú, những vườn cây trái sum suê, thấp thoáng những làng bè nuôi cá, những chiếc xuồng câu, giăng lưới, thuyền hàng… hiện rõ lên nét sinh hoạt, mưu sinh của ngư dân trên vùng sông nước.

Gần đây, dự án du lịch đường sông đã đưa vào khai thác nhằm mang đến cho người dân và du khách một địa chỉ trải nghiệm văn hóa lịch sử và ẩm thực địa phương với cảnh quan đô thị pha trộn giữa truyền thống và hiện đại. Sông Đồng Nai còn là nơi kết nối không gian với cảnh quan độc đáo và mang tính biểu trưng, kết nối gián tiếp các tỉnh, thành phố như: Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh… tạo ra những không gian sinh hoạt và giao lưu văn hóa.

Trên dòng Đồng Nai, từng con nước vẫn chảy trôi êm đềm nhưng đâu đó là bài ca của sóng về khát vọng đổi thay. Tuy nhiên, để sông Đồng Nai trở thành “điểm tựa” cho những đổi thay mà trước mắt là hình thành nên tuyến du lịch phát triển bền vững vẫn còn đó những trăn trở. Bên cạnh những điều kiện tự nhiên mà tạo hóa ban tặng, những đầu tư lớn về hạ tầng thiết yếu, sẽ phải cần thêm những bước đi hiệu quả để có thể phát huy bản sắc văn hóa Đồng Nai gắn với phát triển bền vững,bảo vệ môi trường và cảnh quan thiên nhiên. 

Ly Na