Đổi mới để kinh tế tập thể phát triển đúng hướng

Sau hơn 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) về tiếp tục đổi mới, phát triển kinh tế tập thể, kinh tế tập thể Đồng Nai đã có những chuyển biến tích cực cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, theo đánh giá chung, tỷ trọng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế tỉnh nhà của khối kinh tế tập thể vẫn còn rất thấp, chưa phát huy được vai trò, lợi thế của mình.​

Tăng trưởng mạnh về số lượng

Theo Ban chỉ đạo phát triển kinh tế tập thể tỉnh, sau 15 năm, số lượng các hợp tác xã (HTX) và tổ hợp tác (THT) đã gia tăng nhanh chóng về số lượng lẫn chất lượng. Đến nay, toàn tỉnh đã có trên 1.550 THT, HTX. Trong đó có 389 HTX, tăng 275 HTX so với trước khi Nghị quyết Trung ương 5 được ban hành; tổng vốn điều lệ trên 1.640 tỷ đồng, tăng gấp 54 lần so với năm 2003. Thu nhập bình quân của thành viên và lao động HTX năm 2018 đạt 72 triệu đồng/năm.

Khởi đầu, đa số các HTX của Đồng Nai hoạt động với quy mô nhỏ, vốn ít, công nghệ lạc hậu, cơ sở vật chất nghèo nàn, không có tài sản thế chấp khi vay vốn ở các tổ chức tín dụng. Khi Đồng Nai bắt đầu thực hiện Đề án phát triển kinh tế HTX vào năm 2012, cùng với việc đổi mới tổ chức lại hoạt động theo Luật HTX hiện hành, nhiều HTX đã kết nạp thêm thành viên, mở rộng quy mô hoạt động, có vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng... đã tạo được sự phát triển vượt bậc cho kinh tế tập thể nói chung và HTX nói riêng.


Đổi mới mô hình hợp tác xã để phát huy hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh đang là mục tiêu mà Đồng Nai hướng đến. Trong ảnh: Sản xuất tại HTX SXTMDV Hoàng Tuyến, TP. Biên Hòa.

Theo đánh giá, kinh tế tập thể sau 15 năm phát triển đã trải rộng ra trên nhiều lĩnh vực, trong đó tập trung hoạt động trong 9 lĩnh vực ngành nghề như: tín dụng, tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ, nông nghiệp. Chỉ tính riêng các HTX, đã góp phần giải quyết việc làm cho trên 175.000 lao động thường xuyên và thời vụ, chủ yếu là lao động ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc… Mục tiêu phấn đấu của kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh là đến năm 2025 số HTX loại khá đạt bình quân 65% trở lên, vận động thành lập mới HTX, THT tăng bình quân từ 8 - 10%/năm, xây dựng mới được 2 - 3 liên HTX. Mỗi địa phương phấn đấu phát triển ít nhất 5 mô hình HTX điển hình tiên tiến để nhân rộng.

Dù đạt được nhiều kết quả, song theo đánh giá của Ban chỉ đạo phát triển kinh tế tập thể tỉnh, đóng góp của HTX vào tỷ trọng phát triển kinh tế vẫn chưa cao. Cụ thể, thời điểm cuối năm 2017, khu vực kinh tế tập thể đạt giá trị sản phẩm hơn 1.400 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ chỉ 0,51% tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh. Dù giá trị mang lại gấp gần 13 lần so với thời điểm năm 2003 nhưng tỷ lệ đóng góp khu vực kinh tế tập thể không tăng lên, thậm chí thấp hơn 15 năm trước (tỷ lệ 0,52%).

Gắn phát triển hợp tác xã với xây dựng nông thôn mới

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh, ở khu vực nông thôn, HTX là mô hình kinh tế tiên tiến trong sản xuất nông nghiệp nên cần phải được khuyến khích phát triển, tuy nhiên không phải chạy theo phong trào mà phải lấy hiệu quả làm gốc.

Trong tổng số 390 HTX, quỹ tín dụng, liên hiệp HTX thì lĩnh vực nông nghiệp có 140 HTX và 1 liên hiệp HTX. Thời gian qua, nhiều HTX dịch vụ nông nghiệp đã mạnh dạn đầu tư mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những năm qua, tỉnh cũng có nhiều chính sách để hỗ trợ các HTX trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là xây dựng cánh đồng lớn. Trong 19 dự án cánh đồng lớn đã được UBND tỉnh phê duyệt có đến 12 dự án do các HTX làm chủ đầu tư, như: HTX nông nghiệp dịch vụ An Viễn (cây điều), HTX thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Tiến (cây bắp, lúa gạo), HTX thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Định (cây sầu riêng)...

Nhiều HTX ở khu vực nông thôn hoạt động như một doanh nghiệp năng động, nhanh nhạy nắm bắt nhu cầu của thị trường, trở thành đơn vị cung cấp nông sản vào các hệ thống siêu thị lớn hoặc trực tiếp xuất khẩu vào những thị trường khó tính.

Năm 2008, HTX thương mại - dịch vụ Quyết Tiến (huyện Cẩm Mỹ) được thành lập, cung cấp các dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt, sản xuất cung cấp nước sạch, kinh doanh khai thác chợ… Đến năm 2017, HTX này đã mạnh dạn đầu tư 16 tỷ đồng làm dự án trồng chuối già cấy mô Nam Mỹ với diện tích trên 100 ha. Mô hình trồng chuối được xây dựng với quy trình khép kín từ trồng chuối sạch đến phân loại, sơ chế, bảo quản, đóng gói... chuối xuất khẩu. Nhờ đó, đơn vị đã trực tiếp ký được các đơn hàng vào thị trường khó tính Hàn Quốc. Hiện HTX đang mở rộng đầu tư cánh đồng lớn bưởi VietGAP cũng với mục tiêu đưa trái bưởi Đồng Nai ra thị trường thế giới.

Tương tự, HTX xoài Suối Lớn (huyện Xuân Lộc) cũng là một trong những điển hình HTX năng động trong hội nhập cần được nhân rộng. Những năm qua, xoài của HTX Suối Lớn đã có mặt ở thị trường Nhật Bản và tạo tiếng vang cho thương hiệu xoài Đồng Nai.

Tiếp tục đổi mới mô hình phát triển HTX

Để kinh tế tập thể phát triển đúng hướng, lãnh đạo Tỉnh ủy yêu cầu phải tiếp tục đổi mới mô hình phát triển HTX, đặc biệt là ở khu vực nông nghiệp, nông thôn. “Là địa phương có thế mạnh về nông nghiệp, nhiều HTX hoạt động ở khu vực nông thôn nên kinh tế tập thể Đồng Nai phải gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới. Tỉnh cần phải có chính sách hỗ trợ các HTX xây dựng và thực hiện mô hình liên kết chuỗi sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, cần xây dựng được số lượng HTX mạnh, phát huy được hiệu quả làm nòng cốt trong công tác phát triển kinh tế tập thể”, Phó bí thư Thường trực Tỉnh ủy Hồ Thanh Sơn phát biểu tại hội nghị vào ngày 14-5-2019 tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết số 13, Hội nghị lần thứ 5, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về tiếp tục đổi mới, phát triển, nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể.

Văn Gia

Tác giả: Vương Văn Thế