Dấu ấn di tích Nhà Xanh

Nằm trong khuôn viên Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai (phường Thống Nhất, TP. Biên Hòa), di tích Nhà Xanh là nơi từng diễn ra trận đánh Nhà Xanh gây tiếng vang lớn trong và ngoài nước, khiến báo chí Sài Gòn và phương Tây lúc bấy giờ liên tục đưa tin. Di tích Nhà Xanh đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1986.​

Sự kiện trận đánh Nhà Xanh

Theo các tài liệu lịch sử, sự kiện trận đánh Nhà Xanh là trận đánh vào phái đoàn cố vấn quân sự Mỹ MAAG tại Biên Hòa. Tháng 7 năm 1956,  Mỹ Diệm khủng bố phong trào cách mạng miền Nam rất ác liệt. Đặc biệt là tháng 5-1959, chúng ban hành luật 10-1959 khủng bố trắng phong trào cách mạng, lê máy chém khắp miền Nam Việt Nam, giết hại hàng ngàn chiến sĩ và đồng bào yêu nước.

Trước tình hình đó, liên Tỉnh ủy miền Đông quyết định tổ chức một cuộc tập kích đánh vào sào huyệt bọn cố vấn Mỹ tại Nhà Xanh, thông qua phương án tập kích vào cư xá bọn cố vấn quân sự Mỹ ở Biên Hòa và ấn định vào 19 giờ ngày 7-7-1959 (cũng chính là ngày chính quyền Ngô Đình Diệm tổ chức kỷ niệm 5 năm chấp chính). Thực hiện trận đánh là phân đội đặc công C250 gồm 6 đồng chí: Hoa, Huề, Phú, Bé, Sắc, Hưng do đồng chí Hoa (Nguyễn Văn Hoa) chỉ huy, ém quân tại Gò Me cách khu cư xá hơn 200m.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hòa Hiệp làm việc với các sở, ngành về công tác trùng tu di tích Nhà Xanh tháng 10-2018.

Đúng giờ đã định, phân đội đặc công hóa trang làm lính đi tuần, tiến về cư xá. Tín hiệu của cơ sở cho thấy mọi bí mật vẫn hoàn toàn đảm bảo. Sau khi diệt được tên gác cổng, phân đội chia thành ba mũi (mỗi mũi gồm 2 đồng chí) yểm trợ cho nhau, tiến vào giữa phòng khách, trong lúc các cố vấn Mỹ đang say sưa theo dõi bộ phim “Cái áo rách”. Cuốn phim thứ nhất vừa hết, đèn bật sáng, các chiến sĩ Huề và Sắc chưa kịp đặt mìn thì tên bồi bếp xuất hiện. Chỉ huy Nguyễn Văn Hoa cho lệnh nổ súng vào bọn cố vấn. Chiến sĩ Huề chấp nhận hy sinh ôm mìn lao vào trong và hô to “chấm điện” để đồng đội kích điện cho nổ.

Trận đánh diễn ra chưa đầy 15 phút, địch không kịp trở tay. Theo phương án, 5 người còn lại trong đội rút ra khỏi Nhà Xanh trở về với căn cứ một cách an toàn. Trận đánh đã tiêu diệt được 2 tên cố vấn Mỹ (thiếu tá D.Buis và viên trung sĩ C.Ovmand), bắn bị thương tên đại úy Boston. Sau trận đánh, Mỹ - Ngụy lùng sục khắp nơi nhưng cũng không phát hiện được gì.

Trải qua thời gian, di tích Nhà Xanh bị xuống cấp nghiêm trọng, ở hai tầng (trệt và lầu) đều bị bong tróc và mối mọt. Bởi vậy, công tác trùng tu, tôn tạo di tích này đã được thực hiện từ cuối năm 2018, đến nay cơ bản đã hoàn thành. Và để phù hợp với Quyết định 39-2018/QĐ-UBND ngày 27-9-2018 của UBND tỉnh về việc phân cấp, ủy quyền quản lý di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh xếp hạng trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, di tích Nhà Xanh đã được giao cho TP. Biên Hòa quản lý.

Gìn giữ giá trị văn hóa, lịch sử

UBND TP. Biên Hòa vừa cho biết, lễ kỷ niệm 60 năm trận tập kích đoàn cố vấn quân sự Mỹ và thực hiện trưng bày hiện vật tại Di tích lịch sử cách mạng Nhà Xanh sẽ được tổ chức vào ngày 6-7 tới.

Theo kế hoạch, lễ kỷ niệm sẽ diễn tại hội trường Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai với sự tham gia của các nhân chứng lịch sử, anh hùng lực lượng vũ trang, Mẹ Việt Nam anh hùng, đoàn viên thanh niên, học sinh, sinh viên trên địa bàn TP. Biên Hòa. Tại di tích Nhà Xanh sẽ trưng bày các kỷ vật chiến tranh của quân và dân Biên Hòa - Đồng Nai trong kháng chiến chống Mỹ; hình ảnh về bối cảnh lịch sử Biên Hòa, căn cứ và các hoạt động của Đoàn đặc công C250; hình ảnh tái hiện các trận đánh tại các huyện, TP. Long Khánh và TP. Biên Hòa…

Để lễ kỷ niệm diễn ra trang trọng và ý nghĩa, Phó chủ tịch UBND TP. Biên Hòa Phan Chí Cường đề nghị các phòng, ban của thành phố chuẩn bị chu đáo công tác tổ chức lễ, xây dựng các thước phim tư liệu… nhằm ôn lại lịch sử, truyền thống đấu tranh của cha ông ta, khơi dậy lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ. Các phường, xã trên địa bàn thành phố cũng tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lễ kỷ niệm cũng như giá trị lịch sử di tích Nhà Xanh đến người dân. Qua đó, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương.

Di tích Nhà Xanh được xây dựng vào khoảng năm 1907, theo lối kiến trúc Pháp gồm một trệt, một lầu. Tầng trệt có ba phòng, chính giữa là nhà ăn và phòng khách. Tầng lầu bố trí như tầng trệt, hệ thống cửa ra vào và cửa sổ được sơn màu xanh nên nhân dân địa phương quen gọi là Nhà Xanh. Ban đầu, nơi đây được dùng làm văn phòng của Công ty Kỹ nghệ và lâm nghiệp Biên Hòa (gọi tắt là BIF).

Trong khoảng 10 năm (1945 - 1954), Nhà Xanh được quân Pháp sử dụng làm sở chỉ huy của Tiểu khu Biên Hòa. Năm 1958, Trần Lệ Xuân - phu nhân cố vấn Ngô Đình Nhu (em trai Tổng thống Ngô Đình Diệm) mua lại toàn bộ nhà máy cưa và Nhà Xanh làm cư xá cho đoàn cố vấn quân sự Mỹ Mission Army American Group (gọi tắt là MAAG).

P.V