Chung kết cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học: Tăng cả chất và lượng

Cuộc thi Khoa học kỹ thuật (KHKT) cấp tỉnh dành cho học sinh trung học, năm học 2017 - 2018 đã khép lại. So với những năm trước, năm nay cuộc thi có nhiều dự án hơn, Ban giám khảo cũng đánh giá cao chất lượng của cuộc thi.​

Ngày càng lan tỏa

Kể từ khi Ðồng Nai đăng cai tổ chức cuộc thi KHKT cấp quốc gia (năm học 2015 - 2016), nhiều trường học, phòng GD-ÐT quan tâm hơn đến cuộc thi, công tác phổ biến cuộc thi cũng được làm tốt hơn nên số lượng các đơn vị tham gia ngày càng tăng. Ðặc biệt, năm nay cuộc thi có sự tham gia đầy đủ của 11 phòng giáo dục. Nhiều trường THCS mới bắt tay vào thi năm đầu tiên. Năm nay, cả 11 phòng GD-ÐT đều có dự án thi cấp tỉnh (74/153 dự án), trong đó có 42 dự án được vào vòng chung kết, ngang bằng số lượng dự án của các trường THPT.

 Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Võ Ngọc Thạch (thứ 4 từ trái qua) chụp hình lưu niệm cùng hai tác giả của dự án đoạt giải nhất tại cuộc thi năm nay.

Là người làm công tác tổ chức cuộc thi trong 6 năm nay, ông Phan Ðức Kỷ, chuyên viên Phòng Giáo dục trung học (Sở GD-ÐT) nhận xét: “Năm nay, cả 11 Phòng GD-ÐT đều tham dự cuộc thi KHKT cấp tỉnh. Ðặc biệt, nhiều đơn vị đầu tư kỹ cho cuộc thi khi tổ chức vòng thi sơ loại cấp huyện. Bản thân tôi đánh giá cao chất lượng dự án của các học sinh khối THCS. Nhiều em có ý tưởng rất tốt. Các huyện có những đề tài mang tính ứng dụng cao như: Tân Phú, Vĩnh Cửu. Có huyện, đề tài lại bám vào nông nghiệp địa phương như Cẩm Mỹ”.

Kết quả của cuộc thi đã phản ánh đúng thực tế như những nhận xét nêu trên. Tuy là huyện vùng sâu, vùng xa nhưng năm nay, học sinh huyện Tân Phú đạt được nhiều thành tích cao. Riêng Trường THCS Quang Trung (huyện Tân Phú) có đến 2 dự án đoạt giải nhì (dự án “Ðiều chế than hoạt tính từ lá cây giá tỵ để tạo nước rửa chén và xà phòng sinh học” và dự án “Nghiên cứu rượu và giấy chỉ thị từ gạo nếp cẩm, khoai lang tím và củ nghệ vàng”). Hai dự án khác của học sinh THCS huyện Tân Phú đoạt giải ba là “Băng dán cá nhân từ thảo dược giúp người bị thương cầm máu tốt, nhanh liền da, làm mờ vết sẹo” và “Hệ thống xả nước tự động nhà tiểu nam”. Ngoài ra, dự án đoạt giải nhất: “Chấm trắc nghiệm bằng điện thoại và bộ công cụ hỗ trợ dạy học” của học sinh Trường THPT Ðoàn Kết cũng đóng trên địa bàn huyện Tân Phú.

Các đề tài “bám” vào nông nghiệp địa phương của đơn vị Phòng GD-ÐT huyện Cẩm Mỹ như: “Hệ thống điều khiển tưới cây đa năng”, “Máy gieo hạt tự động”, Hệ thống hòa phân và tưới đa năng”, “Xe đẩy đa năng hỗ trợ phơi nông sản”.

Qua 6 lần tổ chức, cuộc thi đã ngày càng khẳng định được sức lan tỏa trong học sinh trung học. Do tổ chức thường niên và đã tổ chức nhiều lần nên năm nay cuộc thi không có nhiều đề tài mới lạ. Tuy nhiên, bù lại, các học sinh nghiên cứu sâu và trình bày tốt hơn những năm trước.

Nhiều kinh nghiệm quý

Trong khuôn khổ cuộc thi, Sở GD-ÐT đã tổ chức hội thảo về việc hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học. Tại hội thảo, PGS.TS. Trần Văn Lăng (Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam), chánh chủ khảo cuộc thi đã cùng một số giáo viên có kinh nghiệm trong việc hướng dẫn học sinh tham gia cuộc thi KHKT đã chia sẻ công tác tổ chức, tư vấn hướng dẫn cho học sinh. Theo đó, muốn làm tốt được đề tài thì học sinh cần phải tìm hiểu xem với cùng đề tài đó trên thế giới người ta đã làm được những gì và đã làm đến đâu. Trên cơ sở đó, người nghiên cứu sẽ biết nên phát huy, cải tiến vấn đề đó như thế nào.

Phát biểu tại lễ tổng kết, TS. Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó hiệu trưởng Trường đại học Lạc Hồng cho biết: Nhiều học sinh chưa chú trọng đến phần tổng quan của đề tài nghiên cứu. Vì không tìm hiểu kỹ, nhiều em không thấy được những hạn chế, sai lầm của những người đi trước nên dễ đi vào “bánh xe đổ” của họ. Ðiều này khiến cho kết quả đề tài không được như mong muốn. “Chúng ta cần phải tìm hiểu kỹ hơn tổng quan của vấn đề, xem thử các đề tài trước đây người ta đã làm và kết quả đạt được đến đâu; chúng ta có cải tiến gì so với họ… Có thể, các em chỉ làm những cải tiến rất nhỏ so với dự án trước đây nhưng nếu các em trình bày tốt và lý luận chặt chẽ thì chúng tôi vẫn đánh giá cao”, TS. Nguyễn Vũ Quỳnh cho hay.

Nhiều giáo viên, học sinh cho rằng những đề tài mà thế giới cũng như Việt Nam đã làm rồi thì chúng ta không làm lại. Tuy nhiên, quan điểm của Ban giám khảo không phải như vậy. Theo đó, cuộc thi có mục đích chính là giúp học sinh tiếp cận được với khoa học, quen với nghiên cứu. Do đó, có thể những đề tài tương tự như vậy đã nhiều nhưng các em nghiên cứu để hiểu rõ vấn đề và có thể lý luận chặt chẽ, phân tích được theo hướng riêng của mình, có nét sáng tạo thì Ban giám khảo vẫn chấp nhận.

TS. Nguyễn Vũ Quỳnh phân tích: “Ðiều quan trọng nhất là thông qua quá trình nghiên cứu này học sinh đã tiếp nhận được nhiều kiến thức và đây cũng chính là kết quả của quá trình đào tạo mà chúng ta hướng đến. Cuộc thi là bước tiếp cận để các em làm quen với KHKT và việc nghiên cứu khoa học. Do vậy, Ban giám khảo rất chú trọng đến việc thể hiện của học sinh, xem các em có am hiểu vấn đề mà mình đang nghiên cứu hay không. Chính vì thế, chúng tôi đặt những câu hỏi rất hóc búa, thậm chí dẫn dắt theo hướng khác để xem các em có hiểu vấn đề và có phản biện lại với câu hỏi của giám khảo hay không. Nhiều em khi gặp những câu hỏi như vậy đã không trả lời và không xử lý được tình huống”.

Một điều khác cũng được Ban giám khảo của cuộc thi lưu ý là: Nhiều học sinh trình bày vấn đề không tốt. Ðể khắc phục điều này, các trường nên tổ chức cho học sinh báo cáo nhiều lần và nhờ giáo viên các bộ môn đặt nhiều câu hỏi thuộc các lĩnh vực khác nhau. Ðiều này rất có lợi cho học sinh khi dự thi ở những cấp cao hơn.

Ngày 25-1, tại Trường cao đẳng Công nghệ và quản trị Sonadezi, Sở GD-ĐT tổ chức tổng kết cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học (năm học 2017 - 2018). Theo đó, dự án “Chấm trắc nghiệm bằng điện thoại và bộ công cụ hỗ trợ dạy học” của 2 học sinh: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Văn Dương (Trường THPT Đoàn Kết) đã xuất sắc đoạt giải nhất của cuộc thi. Đây cũng là một trong 6 dự án được lựa chọn để tham dự cuộc thi cấp quốc gia.

Ngoài 1 giải nhất, Ban tổ chức cũng đã trao 12 giải nhì, 29 giải ba và 42 giải khuyến khích. Ngoài giấy khen và cúp lưu niệm, các giải thưởng còn được nhận tiền thưởng từ 800 đến hơn 7 triệu đồng (tùy theo giải đạt được).

5 dự án còn lại được lựa chọn dự thi cấp quốc gia là: Thực trạng nhận biết về tư duy phản biện trên Facebook của học sinh Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh; Bào chế thuốc mỡ từ lá cây sống đời để điều trị vết thương bỏng; Hệ thống tự động cảnh báo và chắn barie cho đường sắt; Chế tạo máy phát điện năng lượng mặt trời; Máy lau bảng 3 trong 1. Các dự án được chọn thi cấp quốc gia đều là của học sinh khối THPT. Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học cấp quốc gia sẽ được tổ chức vào tháng 3-2018 tại tỉnh Lâm Đồng.

Hải Yến