Cân nhắc kỹ khi nhận bảo hiểm xã hội một lần

​Thông tin từ Bảo hiểm xã hội tỉnh, trung bình mỗi năm có khoảng 41 ngàn người rời khỏi hệ thống bảo hiểm xã hội (BHXH) từ việc nhận BHXH một lần. Chỉ riêng trong tháng 5-2021, toàn tỉnh có hơn 5,5 ngàn người hưởng chế độ BHXH một lần. Lũy kế trong 5 tháng đầu năm, toàn tỉnh có hơn 25,7 ngàn người lao động nhận BHXH một lần, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm 2020.

Biểu đồ thể hiện số người nhận BHXH một lần gia tăng trong những năm gần đây và 5 tháng đầu năm 2021

​Nhiều nguyên nhân

Chị Nguyễn Thị Hiền, ngụ P.Long Bình, TP.Biên Hòa, trước đây làm việc tại một công ty chuyên về may mặc ở KCN Amata, TP.Biên Hòa cho biết, cách đây hơn 1 tuần, chị phải nghỉ việc do công ty cắt giảm lao động. Hơn 1 tuần qua, chị Hiền cầm hồ sơ đi xin việc ở một số công ty nhưng chưa tìm được công việc phù hợp. Để có tiền trang trải cuộc sống trước mắt, chị Hiền làm hồ sơ đề nghị hưởng bảo hiểm thất nghiệp và dự định sẽ làm hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp BHXH một lần sau 8 năm tham gia.

Ông Huỳnh Anh Tú, Trưởng phòng Truyền thông và phát triển đối tượng, BHXH tỉnh cho biết, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 nên từ tháng 4-2020 đến nay, số người lao động đăng ký hưởng BHXH một lần có chiều hướng gia tăng. Nguyên nhân phần lớn do người lao động mất việc làm, việc làm không ổn định, không có thu nhập hằng tháng để đảm bảo cuộc sống. Khoản tiền BHXH một lần mà họ nhận được tuy không quá lớn nhưng giúp họ giải quyết được khó khăn trước mắt.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, tổng mức đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất hằng năm của người lao động là 2,64 tháng lương. Nếu hưởng BHXH một lần thì với mỗi năm đóng BHXH, người lao động chỉ được hưởng tối đa là 1,5 tháng lương mức bình quân tiền lương tháng đóng cho những năm đóng trước năm 2014 và tối đa là 2 tháng lương mức bình quân tiền lương tháng đóng cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi. Như vậy, nếu nhận BHXH một lần, người lao động sẽ mất khoảng 1,14 tháng lương đối với mỗi năm đóng BHXH trước năm 2014 và khoảng 0,64 tháng lương đối với mỗi năm đóng BHXH sau năm 2014.

Giám đốc BHXH tỉnh Phạm Minh Thành nói thêm, người lao động nhận BHXH một lần sẽ mất đi cơ hội được hưởng lương hưu khi đủ thời gian tham gia BHXH bắt buộc, đủ tuổi để nhận lương hưu. Khi tuổi đã cao, không có nguồn thu nhập ổn định hằng tháng để đảm bảo cuộc sống, người già sẽ phải phụ thuộc vào con cháu và cần đến sự hỗ trợ từ xã hội. Sau khi hưởng BHXH một lần và không tham gia BHXH, BHYT tại doanh nghiệp, đơn vị, người lao động sẽ phải tự mua thẻ BHYT mỗi năm. Giá mua thẻ BHYT sử dụng trong 1 năm hiện nay là hơn 800 ngàn đồng. Trường hợp không mua thẻ BHYT mà mắc bệnh, phải nằm viện điều trị, người lao động sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ, đặc biệt là tiền viện phí cao do không được quỹ BHYT chi trả.

Người lao động một công ty ở KCN Biên Hòa 2, TP.Biên Hòa trong giờ làm việc (ảnh minh họa)

Điều chỉnh chính sách để thu hút người tham gia

Theo thống kê của Bộ LĐ-TBXH, đến hết năm 2020, cả nước còn gần 32 triệu người trong độ tuổi lao động (khoảng 66,5%) chưa tham gia BHXH. Chính sách BHXH bắt buộc cũng còn chưa đề cập đến một số nhóm đối tượng có nhu cầu và khả năng tham gia như: chủ hộ kinh doanh cá thể, người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương, người lao động làm việc theo chế độ linh hoạt. Vì thế, mục tiêu đến năm 2025, cả nước có khoảng 45% và đến năm 2030 có khoảng 60% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH theo tinh thần Nghị quyết 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH là một thách thức rất lớn.

Bộ LĐ-TBXH chỉ ra rằng, cả nước có hơn 5,6 triệu hộ kinh doanh cá thể. Tuy nhiên hiện nay nhóm này chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, chỉ có rất ít chủ hộ kinh doanh cá thể hiện đang tham gia BHXH tự nguyện. Ngoài ra, có khoảng 23 ngàn hợp tác xã đang hoạt động, thu hút gần 6 triệu thành viên tham gia. Trong đó có 1,2 triệu người lao động làm việc trong khu vực hợp tác xã. Tuy nhiên, theo báo cáo của cơ quan BHXH thì hiện nay mới có gần 7 ngàn hợp tác xã đăng ký tham gia BHXH bắt buộc cho khoảng 41 ngàn người lao động.

Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp như hiện nay, mục tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH rất khó khăn. Để đạt được mục tiêu về diện bao phủ đối tượng tham gia và đối tượng thụ hưởng BHXH theo Nghị quyết số 28-NQ/TW, Bộ LĐ-TBXH đã có Tờ trình gửi Chính phủ đề nghị xây dựng Luật BHXH sửa đổi. Trong đó đề xuất: Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, khuyến khích thực hiện bảo lưu thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu; tăng tính hấp dẫn, thu hút tạo điều kiện để người dân tham gia BHXH tự nguyện.

Cụ thể là bổ sung đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với một số nhóm đối tượng có điều kiện và khả năng như: chủ hộ kinh doanh cá thể, người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương; có quy định cụ thể việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người lao động làm việc không trọn thời gian; bổ sung quy định tham gia BHXH bắt buộc đối với công chức, viên chức, người lao động không chuyên trách ở cấp xã, người giao kết hợp đồng lao động...

Bên cạnh đó, Bộ LĐ-TBXH cũng đề xuất giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm nhằm thu hút người lao động ở khu vực phi chính thức tham gia BHXH tự nguyện. 

Việt Anh