Bình tĩnh vượt qua khủng hoảng tâm lý mùa dịch Covid-19

​Theo nhận định của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đại dịch Covid-19 không chỉ gây tổn thất lớn về kinh tế, thiệt hại về nhân mạng, mà còn âm thầm gây ra những tổn thương nặng nề về tinh thần đối với nhiều người, nhiều gia đình. Dù dịch bệnh có kết thúc thì những ảnh hưởng tiêu cực về tâm thần mà dịch bệnh để lại vẫn sẽ tác động rất lớn đến thể chất và tinh thần của nhiều người...

Bị nhiễm Covid-19, đặc biệt là có người thân bị mất do Covid-19 khiến nhiều người sống trong đau buồn, sợ hãi. (Ảnh: Một bệnh nhân ở TP.Biên Hòa bị Covid-19 được điều trị khỏi đau đớn nhận tro cốt của con gái qua đời trước đó vì Covid-19)

* Nỗi sợ hãi gặm nhấm tinh thần

Những ngày căng thẳng nhất của dịch bệnh Covid-19 cũng đã tạm đi qua, nhưng nỗi đau của chị H.T.T.P. (ngụ P.Quyết Thắng, TP.Biên Hòa) vẫn chưa thể nguôi ngoai khi chỉ trong hơn 1 tuần của tháng 8-2021, dịch bệnh đã cướp mất cha, mẹ và em trai của chị (sinh sống tại P.Tân Quý, Q.Tân Phú, TP.HCM).

Chị P. kể lại, tháng 8-2021, thời điểm dịch bệnh bùng phát ở TP.HCM và tỉnh Đồng Nai, cả 6 người thân trong nhà cha mẹ chị ở TP.HCM bị nhiễm Covid-19 phải đi cách ly, điều trị tại bệnh viện dã chiến. Do thời điểm đó, TP.HCM và Đồng Nai thực hiện giãn cách xã hội nên chị chỉ có thể gọi điện thăm hỏi tình hình của cả nhà. Chỉ sau 5 ngày điều trị, em trai 17 tuổi của chị (do có thể trạng béo phì) đã chuyển nặng đột ngột và tử vong; sau 1 tuần thì mẹ chị ra đi, 2 ngày tiếp đó thì cha chị cũng không qua khỏi. Chỉ trong chục ngày, chị mất đi 3 người thân yêu. Bị sốc nặng, chị mất ngủ nhiều tháng liền sau đó.

Không chỉ có những người bị tác động mạnh về tinh thần khi đột ngột mất đi người thân bởi đại dịch Covid-19, hay bệnh nhân điều trị Covid-19 may mắn sống sót trở về bị sang chấn tâm lý, trầm cảm... mà ngay những nhân viên y tế ở tâm dịch, thường xuyên đối mặt với sự khốc liệt của dịch bệnh cũng khó tránh được những căng thẳng, mệt mỏi khi luôn làm việc trong trạng thái quá tải, bệnh đông, dịch bệnh kéo dài.

Trong mùa dịch này, nhiều bác sĩ, nhân viên y tế phải làm việc trong môi trường khắc nghiệt và nguy cơ nhiễm bệnh cao trong các bệnh viện dã chiến, bệnh viện điều trị Covid-19 và hằng ngày chứng kiến nhiều bệnh nhân nặng tử vong trong trạng thái đau đớn..., họ đã bị ám ảnh. Chưa kể nhiều bác sĩ, nhân viên y tế bị lây nhiễm Covid-19 và lây cho người thân trong gia đình, cũng khiến họ không khỏi căng thẳng và thường xuyên chịu áp lực cao từ công việc đến cuộc sống. Đặc biệt, không ít nhân viên y tế, nhất là nhân viên y tế tuyến cơ sở đã xin nghỉ việc vì môi trường làm việc quá tải, nguy cơ lây nhiễm cao mà thu nhập không đủ trang trải cuộc sống.

* Vượt qua nỗi sợ hãi

Một thực tế hiện nay, trong công tác chăm sóc sức khỏe, nhiều người và ngay cả ngành Y tế cũng mới chỉ đặt nặng việc chăm sóc sức khỏe thực thể, mà chưa quan tâm nhiều đến chăm sóc sức khỏe tâm thần (SKTT). Điều này khiến việc ứng phó với công tác chăm sóc SKTT không kịp thời và bị động, nhất là khi tình hình dịch bệnh Covid-19 kéo dài, diễn biến phức tạp.

Có quá nhiều nỗi sợ hãi, lo lắng, trầm cảm trong mùa dịch bệnh này. PGS-TS Võ Văn Bản, Chủ tịch Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam đã dẫn một khảo sát nhanh của Hội cho thấy, sợ hãi, lo lắng, trầm cảm và căng thẳng là biểu hiện thường gặp trong cộng đồng mùa dịch Covid-19, nhất là ở các vùng dịch diễn biến phức tạp. Tại Bệnh viện Hồi sức Covid-19 TP.HCM do Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) phụ trách, có đến 53,3% số bệnh nhân được khảo sát có rối loạn lo âu. Với nhóm bệnh nhân từng thở oxy dòng cao tại bệnh viện này, tỷ lệ trầm cảm lên đến 66,7%. Tỷ lệ này cũng tương tự ở nhóm bệnh nhân từng thở máy hoặc thở oxy qua mặt nạ.

PGS-TS Võ Văn Bản cho rằng, đã đến lúc lĩnh vực SKTT ở Việt Nam cần có sự tham gia phối hợp của các bộ, ngành và các lĩnh vực khác nhau. Bộ Y tế nên sớm có một đơn vị làm đầu mối xây dựng chính sách, kế hoạch, quy định, hướng dẫn tổ chức thực hiện và giám sát triển khai công tác chăm sóc SKTT. Trong đó, công tác chăm sóc SKTT cần được lồng ghép và song hành với các kế hoạch phục hồi kinh tế, đặc biệt là những tỉnh, thành từng bị Covid-19 tàn phá nặng nề như: TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Đà Nẵng, Bắc Giang... Riêng những bệnh nhân Covid-19 cần được hỗ trợ tâm lý suốt quá trình điều trị tại bệnh viện và cả sau khi xuất viện.

Theo các chuyên gia trên lĩnh vực chăm sóc SKTT, trong bối cảnh đại dịch Covid-19 phức tạp và kéo dài đã ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều mặt của đời sống, kinh tế, xã hội và cả SKTT của người dân. Thông thường, một số ít trường hợp bị sang chấn tâm lý dần dần có thể tự khỏi, nhưng hầu hết sẽ tiến triển thành mãn tính và ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe thực thể người bệnh, làm giảm chất lượng cuộc sống. Một số trường hợp căng thẳng lên đến đỉnh điểm mà không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến những hành động đáng tiếc, nhất là những người mắc trầm cảm nặng.

Trước thực trạng sự gia tăng các vấn đề SKTT trong đại dịch Covid-19, ngay từ giai đoạn đầu tiên của làn sóng dịch Covid-19 lần thứ 4 bùng phát, TS Lê Minh Công, Phó trưởng khoa Công tác xã hội (Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM) cùng nhóm cộng sự gồm các bác sĩ chuyên khoa tâm thần, các nhà chuyên môn cung cấp dịch vụ, tâm lý lâm sàng và tham vấn tâm lý, chuyên viên giáo dục đặc biệt với sự hỗ trợ của Trung tâm Tâm lý học ứng dụng Hoàng Đức (TP.Biên Hòa) đã triển khai dự án Chăm sóc sức khỏe tâm thần trong đại dịch để hỗ trợ người dân.  

Theo TS Lê Minh Công, ngoài sự chăm sóc y tế, sự hỗ trợ từ các nhóm tư vấn tâm thần, rất cần đến sự “vào cuộc” của chính mỗi người dân bằng cách dũng cảm đối diện với các vấn đề của bản thân, để từng bước nhìn nhận và điều chỉnh bản thân theo hướng tích cực. Đồng thời chia sẻ với những người xung quanh, với những nhà tư vấn tâm lý những cảm xúc, suy nghĩ của mình thấy bản thân được an ủi, động viên, điều này sẽ giúp giảm bớt các gánh nặng tâm lý, đảm bảo bản thân không bị ức chế, dồn nén. Ngoài ra, mỗi người nên chọn lọc thông tin để đọc, nếu tiếp xúc nhiều với các nguồn tin tiêu cực sẽ khiến gia tăng sự lo sợ, nghi ngờ và ảnh hưởng xấu đến SKTT bản thân.     

Lam Khuê

Một khảo sát của Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam tiến hành trong tháng 8-2021 tại những tỉnh, thành có dịch Covid-19 nặng nề như: TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai và một vài tỉnh, thành khác cho thấy, có 78% người dân có biểu hiện lo lắng, căng thẳng, mệt mỏi; 41,5% người có nhu cầu tư vấn về sức khỏe tâm thần; 5,9% có khủng hoảng tâm lý cần hỗ trợ khẩn cấp; tỷ lệ nữ bị trầm cảm nhiều hơn là 40,4% so với nam là 25%.