Kỷ niệm 60 năm trận đánh Nhà Xanh: Mở màn cho những thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Cách đây tròn 60 năm, ngày 7-7-1959, trận đánh tại Nhà Xanh đã thực sự làm rung động hệ thống chính quyền Mỹ- Ngụy và mở đầu cho những thắng lợi tiếp theo của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.​

Trận đánh Mỹ đầu tiên ở miền Nam

Tọa lạc trong khuôn viên Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai (phường Thống Nhất, TP. Biên Hòa), di tích Nhà Xanh được xây dựng vào năm 1907 và được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1986. Toàn bộ khung kiến trúc được xây bằng vật liệu kiên cố, mái lợp ngói móc vảy cá, sơn tường màu xanh nên người dân địa phương quen gọi là Nhà Xanh. Giai đoạn 1945 - 1954, Nhà Xanh được thực dân Pháp sử dụng làm Sở chỉ huy tiểu khu Biên Hòa.

Sau Hiệp định Genève 1954, chính quyền Sài Gòn sử dụng biệt thự Nhà Xanh làm cư xá cho đoàn cố vấn quân sự Mỹ (MAAG) tại Biên Hòa. Khu vực Nhà Xanh lúc bấy giờ rộng hơn 1 ha, được rào chắn bởi nhiều lớp kẽm gai, nằm trong thế bảo vệ nghiêm ngặt, được địch đánh giá là địa điểm an toàn, lý tưởng. Phía Đông cách 5km là trại lính Trần Quốc Toản; phía Bắc và Tây Bắc cách 1km là Bộ Tư lệnh Sư đoàn 7 và Sân bay quân sự Biên Hòa; phía Tây cách hơn 1km là Ty Cảnh sát, Tòa Hành chính tỉnh, bót cầu Rạch Cát; phía Nam là xóm Gò Me và sông Đồng Nai. Nhà Xanh có hai cổng sắt lớn, lính bảo an thay nhau canh gác liên tục. Bên phải cổng, địch bố trí kho súng, kế cận những lớp hàng rào bảo vệ phía Tây là trại lính gia binh của đơn vị lính bảo vệ…

Di tích Nhà Xanh hiện nay.

Từ năm 1954, chính quyền Ngô Đình Diệm thi hành nhiều hoạt động khủng bố phong trào cách mạng miền Nam. Đặc biệt, tháng 5-1959, chúng ban hành Luật 10/59, lê máy chém khắp miền Nam, giết hại đồng bào yêu nước. Đế quốc Mỹ tăng cường xây dựng quân đội ngụy và đưa nhiều cố vấn quân sự Mỹ sang Việt Nam để huấn luyện cho đội quân tay sai. Từ đây, quân và dân miền Nam nói chung và Biên Hòa nói riêng đã chuyển từ đấu tranh chính trị sang đấu tranh chính trị kết hợp với vũ trang. 

Trước tình hình đó, Liên Tỉnh ủy miền Đông quyết định tổ chức một cuộc tập kích đánh vào sào huyệt bọn cố vấn Mỹ tại Nhà Xanh. Để chuẩn bị trận đánh, kế hoạch cũng như phương án tác chiến được chuẩn bị chặt chẽ. Lực lượng chủ lực, Đoàn Đặc công 250 gồm 6 người: Hoa, Huề, Phú, Bé, Sắc, Hưng do chiến sĩ Hoa (Năm Hoa), Đại đội phó chỉ huy đánh vào Nhà Xanh. Lực lượng phối hợp cơ sở mật Thị xã Biên Hòa lúc đó do đồng chí Trương Văn Lễ (Ba Lễ) - Bí thư Thị ủy lãnh đạo, làm nhiệm vụ nắm tình hình, móc nối với cơ sở nội tuyến và tổ chức lực lượng tự vệ mật để phối hợp chiến đấu.

Đúng 19 giờ ngày 7-7-1959, phân đội Đặc công hóa trang làm lính đi tuần, tiến về cư xá. Sau khi diệt được tên gác cổng, phân đội chia làm ba mũi khác nhau. Mũi một và hai tiến vào cửa sổ tầng trệt và sau cửa sổ chân cầu thang dùng súng yểm trợ cho mũi ba do đồng chí Huề, Sắc dùng mìn điện tiến vào giữa phòng khách. Trong lúc cố vấn Mỹ đang xem tivi, bất ngờ đèn bật sáng, hai đồng chí chưa kịp đặt mìn thì tên bồi bếp xuất hiện. Ngay lập tức, đồng chí Hoa cho lệnh nổ súng vào bọn cố vấn. Đồng chí Huề chấp nhận hy sinh, ôm mìn lao vào trong và hô to “Chấm điện!” để đồng chí Sắc kích điện cho nổ. Chưa đầy 15 phút, cả 5 đồng chí trong phân đội đã rút ra khỏi Nhà Xanh, trở về căn cứ an toàn. Kết quả, ta đã diệt tại chỗ hai tên cố vấn Mỹ: Thiếu tá Dale Buis và Trung sĩ Chester Ovmand, bắn bị thương Đại úy Howad B. Boston. Nhằm đánh lạc hướng truy kích của địch, cơ sở mật ở địa phương nghi binh như có một đơn vị vượt sông đi về hướng cù lao Phố. Địch bị hút vào hướng nghi binh của ta nên các chiến sĩ đặc công rút về căn cứ an toàn.

Trận đánh Nhà Xanh đã gây tiếng vang lớn trong và ngoài nước, làm rung động cả hệ thống chính quyền Mỹ- ngụy tại Việt Nam, báo chí Sài Gòn và phương Tây đã đưa tin trong suốt một thời gian dài. Trận đánh đã thể hiện tinh thần, ý chí cách mạng táo bạo, quả cảm của quân dân Biên Hòa - Đồng Nai trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược.

Góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Hiệu trưởng Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai Huỳnh Lê Tuấn Dũng chia sẻ, với truyền thống hơn 40 năm hình thành và phát triển, sau nhiều lần đổi tên hiện trường mang tên Cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai. Nhà trường vinh dự được đóng chân trên địa bàn có Di tích lịch sử Nhà Xanh - nơi thể hiện tinh thần, ý chí cách mạng táo bạo, quả cảm của quân dân Biên Hòa- Đồng Nai trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược. Đây còn là trận đánh đầu tiên của quân dân ta trên chiến trường Miền Nam, mở đầu cho hàng loạt thắng lợi của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Di tích Nhà Xanh chính là biểu tượng cách mạng, động lực để nhà trường nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục truyền thống và hoạt động dạy - học. Nhiều thế hệ học trò nhà trường đã trưởng thành, quay trở lại đóng góp công sức, tiếp tục vun đắp cho sự nghiệp giáo dục nghề nghiệp của trường và tỉnh Đồng Nai.

 
Tuổi trẻ Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai ra quân chiến dịch hè tình nguyện.

Thầy giáo Nguyễn Hoàng Anh, một cựu học sinh Khoa Điện lạnh, nay trở thành giảng viên của trường tâm sự: “Tôi vinh dự được học tập và trưởng thành tại ngôi trường có di tích lịch sử Nhà Xanh. Trước đây khi còn là học viên, ngoài được giáo dục truyền thống, sinh hoạt Đoàn ngay trước khuôn viên Nhà Xanh, chúng tôi thường có thói quen vào tham quan khu trưng bày lưu niệm Nhà Xanh, càng thấy khâm phục ý chí, tự hào truyền thống cha anh. Hiện nay khi đã trở thành giảng viên của trường, tôi vẫn thường cùng học viên đến tham quan, dọn dẹp vệ sinh khu di tích, mong rằng di tích mãi là biểu tượng truyền thống hun đúc nỗ lực vươn lên của tuổi trẻ…”.

Bí thư Đoàn thanh niên nhà trường Mai Anh Đức cho hay, di tích Nhà Xanh chính là địa chỉ đỏ để tuổi trẻ Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai nói riêng và tỉnh nhà nói chung về nguồn, tìm hiểu và kế thừa truyền thống, nỗ lực vươn lên học tập tốt, công tác tốt. “Di tích Nhà Xanh là nơi thường xuyên diễn ra các buổi chào cờ đầu tuần của tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhà trường. Nơi đây còn là địa chỉ đỏ trong các dịp kết nạp Đoàn, giới thiệu đoàn viên ưu tú cho Đảng và tổ chức các hoạt động sinh hoạt truyền thống của tuổi trẻ nhà trường. Qua đó giúp các bạn trẻ ý thức rõ hơn về công lao của cha ông, tiếp tục kế thừa truyền thống, có trách nhiệm hơn trong học tập, góp phần xây dựng quê hương”, anh Đức nói.

Trong những năm qua, Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai đã nỗ lực làm tốt nhiệm vụ giáo dục nghề nghiệp. Trung bình hằng năm nhà trường tuyển sinh trên 2.000 học viên các hệ trung cấp và cao đẳng, số lượng học viên của trường trung bình từ 3.500 đến 4.000 học viên mỗi năm. Ngoài ra, trường còn dạy nghề thường xuyên cho hàng ngàn lao động, tỷ lệ học viên ra trường có việc làm ngay luôn đạt trên 85%. Đồng thời phối hợp với các trường đại học trong cả nước đào tạo bậc đại học cho nhiều sinh viên có nhu cầu học lên, góp phần nâng chất lượng, cung cấp nguồn nhân lực phục vụ quá trình phát triển của tỉnh và vùng Đông Nam bộ.

Sáng 6-7, UBND TP. Biên Hòa phối hợp với Trường cao đẳng Kỹ thuật Đồng Nai tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm trận đánh Nhà Xanh. Với các hoạt động như ôn lại diễn biến trận đánh cách đây 60 năm, giao lưu giữa nhân chứng lịch sử và thế hệ trẻ, biểu diễn nghệ thuật, triển lãm hình ảnh và hiện vật..., đây là dịp nhìn lại vai trò, ý nghĩa quan trọng của trận đánh đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước; vun bồi tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Nguyệt Hà