Đồng Nai : Cổng thông tin điện tử

https://dongnai.gov.vn

Hiệp định Genève - Thắng lợi của khát vọng độc lập tự do

Ngày 20-7-1954, Hiệp định Genève về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Ðông Dương được ký kết.

Thực ra, vấn đề Ðông Dương đã được đề cập đến kể từ ngày 25-01-1954. Vào ngày này, bốn nước Anh, Pháp, Mỹ, Liên Xô gặp nhau tại khu vực do Mỹ kiểm soát ở Berlin để bàn việc thống nhất nước Ðức. Ngoại trưởng Pháp khi ấy là Georges Bidault đã gặp riêng Ngoại trưởng Liên Xô Molotov, Ngoại trưởng Anh Eden và Ngoại trưởng Mỹ Dulles để thuyết phục các nước này đưa vấn đề Ðông Dương ra thảo luận tại một hội nghị sẽ được tổ chức trong tương lai. Hội nghị ở Berlin kết thúc mà không mang lại kết quả về việc thống nhất nước Ðức nhưng các bên tham dự đồng ý lời đề nghị của Ngoại trưởng Liên Xô Molotov mở cuộc đàm phán bao gồm 5 nước lớn tại Genève vào ngày 26-4-1954 để bàn về việc hòa giải và tái lập hòa bình tại Triều Tiên và Ðông Dương. Ngày 10-3-1954, Việt Nam Dân chủ cộng hòa chấp thuận tham dự Hội nghị Genève theo đề nghị của Pháp. Tuy nhiên, sau đó thực dân Pháp đã tiếp tục vớt vát bằng cách xây dựng tập đoàn cứ điểm Ðiện Biên Phủ nên việc bàn thảo đã nhiều lúc đi vào bế tắc. Ngày 8-5-1954, tin về kết quả chiến dịch Ðiện Biên Phủ được truyền đến Genève. Bị thất bại thảm hại trên chiến trường Ðiện Biên Phủ, thực dân Pháp xuống thang và đồng ý ngồi vào bàn đàm phán với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sáng sớm 8-5-1954, vấn đề Ðông Dương chính thức được đưa lên bàn đàm phán.


Hội nghị Genève (Thụy Sĩ) năm 1954 bàn về lập lại hòa bình ở Đông Dương.

Lập trường trước sau như một

Hội nghị Genève diễn ra dưới sự đồng chủ tịch của hai nước là Liên Xô và Anh. Ðây là hội nghị bàn về chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Ðông Dương nhưng có rất nhiều các bên tham gia. Ngoài hai đồng chủ tịch là Anh và Liên Xô, còn có sự có mặt của các đoàn: Hoa Kỳ, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Pháp, Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Quốc gia Việt Nam (không được tham gia đàm phán tại hội nghị, việc đàm phán do phái đoàn Pháp thực hiện và chỉ thông báo lại sau khi ký kết), Vương quốc Lào (ủy nhiệm cho phái đoàn Pháp), Vương quốc Campuchia (ủy nhiệm cho phái đoàn Pháp), Pathet Lào và Khmer Issarak (không được chính thức tham gia hội nghị mà ủy nhiệm cho phái đoàn Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Tất cả nguyện vọng của hai đoàn này được Việt Nam Dân chủ cộng hòa trình bày trước hội nghị).

Ngay từ năm 1953, trả lời một tờ báo Thụy Ðiển, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố: “Nếu Chính phủ Pháp đã rút được bài học trong cuộc chiến tranh mấy năm nay, muốn đi đến đình chiến ở Việt Nam bằng cách thương lượng và giải quyết vấn đề Việt Nam theo lối hòa bình thì nhân dân và Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa sẵn sàng tiếp ý muốn đó... Cơ sở của đình chiến ở Việt Nam là Chính phủ Pháp thật thà tôn trọng nền độc lập thật sự của nước Việt Nam”. Bởi vậy, kể từ khi bước vào hội nghị, lập trường trước sau như một của Việt Nam Dân chủ cộng hòa là sẵn sàng thương lượng để giải quyết hòa bình vấn đề Ðông Dương nhưng phải trên cơ sở công nhận và tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam nói riêng và của các dân tộc trên bán đảo Ðông Dương nói chung.

Hiệp định Genève về Ðông Dương năm 1954 có hai phần: Phần “Thỏa hiệp” và phần “Tuyên bố cuối cùng” (Final Declaration) bao gồm rất nhiều các điều khoản, nhưng tựu trung lại thì nội dung cơ bản bao gồm: Các nước tham gia hội nghị tôn trọng quyền dân tộc cơ bản là độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của 3 nước Việt Nam - Campuchia - Lào.   Ngừng bắn đồng thời ở Việt Nam và trên toàn chiến trường Ðông Dương. Sông Bến Hải, vĩ tuyến 17, được dùng làm giới tuyến quân sự tạm thời chia Việt Nam làm hai vùng tập kết quân sự. Chính quyền và quân đội Việt Nam Dân chủ cộng hòa (bao gồm cả người miền Nam) tập kết về miền Bắc; Chính quyền và quân đội Liên hiệp Pháp (bao gồm cả người miền Bắc) tập kết về miền Nam.  300 ngày là thời gian để chính quyền và quân đội các bên hoàn thành việc tập trung. Dân chúng được tự do đi lại giữa hai miền.  2 năm sau, tức ngày 20-7-1956 sẽ tổ chức tổng tuyển cử tự do trong cả nước để thống nhất lại Việt Nam.

Như vậy, theo hiệp định được ký kết, giới tuyến tạm thời “chỉ có tính chất tạm thời, hoàn toàn không thể coi là ranh giới về chính trị và lãnh thổ”. Theo những nội dung đã ký kết, giới tuyến quân sự tạm thời này sẽ bị dỡ bỏ bằng một cuộc tổng tuyển cử tự do vào năm 1956. Trưởng đoàn Liên Xô tại hội nghị này là Bộ trưởng Ngoại giao Molotov đã đánh giá cao cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam: “Tấm gương này chứng minh rằng ở những nơi có quần chúng nhân dân bị bọn thực dân đàn áp đang đứng lên để bảo vệ quyền lợi dân tộc mình và tự do của mình”…

Những bài học để lại

Thi hành Hiệp định Genève, Việt Nam Dân chủ cộng hòa tiến hành chuyển quân tập kết ra Bắc. Hàng vạn cán bộ, chiến sĩ Nam bộ đã tập kết ra miền Bắc với niềm tin và hy vọng 2 năm sau sẽ trở về bằng cuộc tổng tuyển cử như quy định của Hiệp định. Tuy nhiên, sau đó đã không có một cuộc tổng tuyển cử nào được diễn ra. Chỉ chín chữ “Nước Việt Nam tạm thời chia thành hai miền” mà nước Việt Nam thống nhất bị chia cắt trong vòng 21 năm với biết bao đau thương mất mát. Hơn 90% các gia đình ở miền Nam có cả người bên này và bên kia. Ông Trần Văn Hương là Tổng thống chế độ Sài Gòn nhưng lại có con trai là Trần Văn Dõi là đại úy Quân đội Nhân dân Việt Nam; ông Dương Văn Minh có em ruột là đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam; dân biểu Trương Gia Kỳ Sanh của Hạ viện Sài Gòn là chú ruột nhà cách mạng Trần Bạch Ðằng; ông Mai Văn Bộ, người đặt ký Hòa đàm Paris sau này có con trai là thiếu úy không quân Quân đội Sài Gòn; ông Lưu Quý Kỳ, Vụ trưởng Vụ Báo chí Ban Tuyên giáo Trung ương có con trai là thiếu úy bộ binh Quân đội Sài Gòn… Sự chia cắt đất nước không chỉ về lãnh thổ mà còn chia cắt cả trong lòng người, len lỏi vào từng gia đình người Việt. Trả lời phỏng vấn với báo Regards vào ngày 18-11-1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chúng tôi thi hành triệt để các điều khoản đình chiến. Chúng tôi tiếc rằng các lực lượng Pháp không thi hành được như thế, mà còn làm trái nhiều là khác... Chúng tôi hết sức làm việc để củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập và dân chủ trong cả nước Việt Nam...”.

Trong cuộc phỏng vấn của phóng viên Hãng Thông tấn Press Trust of India vào ngày 5-1-1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Một trong các nhiệm vụ cấp bách của chúng tôi là Thi hành đúng đắn Hiệp định Genève và Củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, độc lập, dân chủ trong toàn quốc”…Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã 2 lần gửi công hàm cho chế độ Việt Nam Cộng hòa đề nghị tiến hành các bước hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất đất nước nhưng đều bị từ chối dẫn tới việc chia cắt lâu dài đất nước Việt Nam. Hiệp định Genève là một văn kiện mang tính chất pháp lý lớn với sự tham gia của nhiều cường quốc long trọng công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Ðây được đánh giá là thắng lợi lớn nhất của sự kiện này.

Hiệp định Genève để lại nhiều bài học sâu sắc, đó không chỉ là những bài học từ những kết quả vĩ đại dân tộc ta đã giành được mà còn có cả những bài học từ những thất bại, hạn chế. Một dân tộc vừa chiến thắng lẫy lừng trên chiến trường, Việt Nam có thể tận dụng ưu thế này để tạo cho mình những lợi thế trong đàm phán và quyết định vấn đề. Tuy vậy, là một nước nhỏ bị chi phối bởi những cường quốc có chung lợi ích, dân tộc ta cũng đã phải nhân nhượng và chịu nhiều thiệt thòi. Bài học lớn nhất để lại trong sự kiện này chính là tự chủ và sức mạnh của dân tộc. Một dân tộc yếu hèn tất sẽ bị lệ thuộc, bị chi phối bởi tiếng nói trên các diễn đàn quốc tế không mang nhiều trọng lượng.

Tuy chưa đi đến thắng lợi cuối cùng, nhưng Hiệp định Genève là cột mốc quan trọng trên con đường đấu tranh giành độc lập tự do của nhân dân Việt Nam. Hiệp định đã chính thức chấm dứt chủ nghĩa thực dân tồn tại hàng trăm năm trên đất nước ta, thoát khỏi nô lệ, áp bức, góp phần mở đường để nhân dân ta tiếp tục đấu tranh cho mục tiêu thống nhất đất nước sau này.

P.V

Tác giả: P.V

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây