Chống khai thác, kinh doanh khoáng sản trái phép: Khó xử lý vì “vướng” luật

Ðể ngăn chặn tình trạng khai thác, kinh doanh khoáng sản trái phép, Ðồng Nai đã tăng cường công tác thanh, kiểm tra để phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Tuy nhiên, hiện việc xử lý hành vi khai thác khoáng sản trái phép vẫn còn nhiều khó khăn do vướng mắc từ các quy định pháp luật.​

Khó tịch thu phương tiện khai thác

Cuối năm 2016, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chỉ thị số 14 (ngày 20-12-2016) về tăng cường quản lý khai thác và kinh doanh khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Theo Phó ban Nội chính Tỉnh ủy Lê Ngọc Minh, việc ban hành Chỉ thị số 14 đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với việc khai thác, kinh doanh khoáng sản trên địa bàn tỉnh, từng bước đưa hoạt động này đi vào nề nếp; đồng thời góp phần ngăn chặn xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác, kinh doanh tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên đất đai.

Lực lượng chức năng bắt giữ ghe khai thác cát lậu trên sông Đồng Nai.

Tuy nhiên, qua 2 năm thực hiện, cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp còn bộc lộ một số hạn chế như: công tác lập quy hoạch hệ thống giao thông đường bộ tại các khu vực khai thác khoáng sản (nhất là khu mỏ đá xã Phước Tân, TP. Biên Hòa), chưa có sự kết nối đồng bộ với hệ thống giao thông khu vực lân cận ra đường chuyên dùng, làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Việc tăng cường các giải pháp bảo vệ môi trường tại một số khu vực khai thác khoáng sản chưa được doanh nghiệp quan tâm thực hiện nhưng cơ quan chức năng chưa tái kiểm tra, đôn đốc hoặc có hình thức xử lý nghiêm đối với những trường hợp này…

Ðặc biệt theo các địa phương, hiện việc xử lý hành vi khai thác khoáng sản trái phép, nhất là khai thác cát vẫn còn gặp nhiều khó khăn do vướng quy định pháp luật. Phó bí thư Thành ủy Biên Hòa Thi Văn Dũng cho biết, một trong những điểm nóng của tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn thành phố là vấn nạn “cát tặc” kéo dài trên sông Ðồng Nai. Thế nhưng, hiện việc xử lý phương tiện bơm hút cát trái phép lại đang rất vướng. Theo ông Dũng, trước đây Nghị định số 142 của Chính phủ quy định hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu phương tiện sử dụng đối với hành vi khai thác khoáng sản trái phép (không quy định khối lượng). Tuy nhiên, kể từ ngày 20-5-2017, Nghị định số 33 của Chính phủ (có hiệu lực thay thế Nghị định 142) lại quy định chỉ tịch thu phương tiện sử dụng khai thác trái phép khi khối lượng khoáng sản đã khai thác từ 50m3 trở lên. Lợi dụng điều này, “cát tặc” sử dụng ghe gỗ loại nhỏ gắn máy bơm hút công suất lớn để bơm lần lượt qua các ghe vận tải có sức chở từ 30 - 40m3. Khi phát hiện quả tang, do khối lượng cát đã khai thác chưa đạt 50 m3 nên lực lượng chức năng không đủ cơ sở pháp lý để xử lý tịch thu đối với phương tiện vi phạm. “Ðiều này đã làm ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả đấu tranh, xử lý để bảo vệ khoáng sản trên địa bàn thành phố”, ông Dũng cho hay.

Tương tự, Phó Chủ tịch UBND huyện Vĩnh Cửu Nguyễn Thanh Lâm cho hay, hiện nay các quy định pháp luật về cải tạo, tận thu vật liệu san lấp còn quá rườm rà, phức tạp. Theo đó, tất cả các khu vực cải tạo đất phát sinh đều phải lập thủ tục thông qua các sở, ngành liên quan. Sau đó, Sở Tài nguyên - môi trường tham mưu UBND tỉnh cấp phép đăng ký tận thu mới được thực hiện. Quá trình này mất rất nhiều thời gian và đòi hỏi người dân phải am hiểu và có kỹ năng về thủ tục lập hồ sơ. Theo ông Lâm, trên thực tế đa số người dân không làm được các thủ tục này trong khi lại có nhu cầu thực sự về cải tạo đất nhằm phục vụ sản xuất, xây dựng công trình. Từ đó, thay vì thực hiện các thủ tục, người dân lại lén lút thực hiện cải tạo đất. Ngoài ra, một số đối tượng chuyên làm nghề khai thác đất lợi dụng điều này để tổ chức khai thác lén lút, trục lợi từ việc cải tạo tận thu, gây khó cho cơ quan chức năng.

Kiến nghị sửa đổi quy định xử lý

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh, sau 2 năm thực hiện Chỉ thị 14 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, tình hình khai thác và kinh doanh khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã có chuyển biến rõ nét theo chiều hướng tốt hơn. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy hiện cũng có những bất cập trong xử lý các hành vi vi phạm về khai thác và kinh doanh khoáng sản trái phép, nhất là các quy định xử lý của pháp luật.

Về vấn đề quy định khối lượng khoáng sản đã khai thác từ 50 m3 trở lên mới được áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tịch thu phương tiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, Ðồng Nai đã 6 lần kiến nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường nhưng chưa được sửa đổi. Do đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Chánh đề nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy tiếp tục có kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ sửa đổi quy định để việc xử lý đạt hiệu quả cao hơn.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng yêu cầu các cơ quan chức năng tập trung rà soát lại các văn bản pháp luật có liên quan của Trung ương cũng như của tỉnh. Trên cơ sở đó, xem xét quy định nào còn vướng mắc, khó khăn thì kiến nghị Trung ương. Vấn đề nào thuộc thẩm quyền của tỉnh thì chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp.

Ðồng thuận với kiến nghị trên, Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy Trần Văn Tư yêu cầu Ban Nội chính Tỉnh ủy chủ trì phối hợp với Công an tỉnh, Sở Tư pháp nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực khoáng sản nhằm tìm ra những điểm chưa hợp lý gây khó khăn trong quá trình thực hiện để kiến nghị sửa đổi.

Phạm Tùng