Nhớ ơn Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh

Việc tổ chức Lễ giỗ Đức ông Nguyễn Hữu Cảnh hàng năm tại vùng đất Trấn Biên - Đồng Nai không chỉ là dịp để tri ân công lao to lớn của tiền nhân mà còn là hành trình tiếp nối lịch sử, giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Tri ân công lao người mở cõi

Mùa xuân năm Mậu Dần (1698), Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh vâng lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu vào Nam kinh lược xứ Đàng Trong, lấy đất Đồng Nai lập phủ Gia Định gồm 2 huyện Phước Long dựng dinh Trấn Biên và huyện Tân Bình dựng dinh Phiên Trấn. Chỉ trong một thời gian ngắn, Nguyễn Hữu Cảnh đã thu nạp, chiêu mộ thêm dân, khai khẩn ruộng đất, đặt đơn vị hành chính, chuẩn định thuế, lập bộ tịch đinh điền… tạo tiền đề quan trọng cho sự hình thành và phát triển vùng đất Đồng Nai - Gia Định xưa, chính thức hóa vùng đất này trên bản đồ quốc gia Đại Việt.

Hơn 3 thế kỷ trôi qua, những dấu ấn mà Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh để lại không chỉ được ghi nhớ trong sử sách mà còn được lưu truyền trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Hằng năm, Lễ giỗ Đức ông tại Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh (phường Trấn Biên) được tổ chức trang trọng, trở thành một sinh hoạt văn hóa truyền thống, nơi người dân bày tỏ lòng tri ân đối với bậc tiền nhân.

Trưởng ban quý tế Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh Nguyễn Trung Cang cho biết: Lễ giỗ Đức ông hằng năm không chỉ là hoạt động tưởng nhớ, tri ân bậc tiền nhân có công khai phá, mở mang vùng đất phương Nam mà còn là dịp để cộng đồng cùng nhìn lại những giá trị lịch sử, văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Các nghi lễ truyền thống được thực hiện theo tập quán thực hành của cộng đồng, gửi gắm lòng thành kính, đạo lý uống nước nhớ nguồn và mong muốn gìn giữ, phát huy, lan tỏa giá trị văn hóa của vùng đất Đồng Nai.

Những ngày này, không khí chuẩn bị cho Lễ giỗ Đức ông Nguyễn Hữu Cảnh tại Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh đang diễn ra khẩn trương. Từ việc chỉnh trang cảnh quan, vệ sinh khuôn viên đến hoàn thiện các phần việc phục vụ nghi lễ, mọi công tác đều được Ban quý tế cùng các lực lượng hỗ trợ triển khai chu đáo. Đặc biệt, sự tham gia của học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn - Tân Mai (phường Tam Hiệp) cùng đoàn viên, thanh niên trên địa bàn phường Trấn Biên đã góp phần lan tỏa tinh thần trách nhiệm, ý thức gìn giữ di sản văn hóa trong thế hệ trẻ.

Em La Ngọc Bảo Trân, học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn - Tân Mai chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên em được tham gia công việc chuẩn bị cho Lễ giỗ Đức ông tại di tích nên cảm thấy rất vui và ý nghĩa. Từ những công việc nhỏ như quét dọn, sắp xếp lại cảnh quan, em có thêm cơ hội tìm hiểu về lịch sử của vùng đất nơi mình đang sinh sống và hiểu hơn về những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Em mong rằng ngày càng có nhiều bạn trẻ quan tâm, tìm hiểu về các di tích để những câu chuyện về ông cha tiếp tục được lan tỏa”.

Lan tỏa giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Dấu mốc quan trọng trong hành trình gìn giữ giá trị văn hóa là vào năm 2025, Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Sau khi được ghi danh, lễ giỗ tiếp tục được địa phương quan tâm bảo tồn, thực hành và phát huy trong đời sống cộng đồng gắn với quảng bá và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa vùng đất Đồng Nai nói riêng, Nam Bộ nói chung.

Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, Lễ giỗ Đức ông năm nay còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa ý nghĩa như: tổ chức không gian trưng bày, giới thiệu hình ảnh, tư liệu về thân thế, sự nghiệp của Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh; quá trình thực hành, duy trì lễ giỗ qua các năm. Ngoài ra, người dân và du khách sẽ được trải nghiệm hoạt động khắc chìm, chấm men trên gốm, giới thiệu nghề gốm Biên Hòa thông qua sự hướng dẫn của nghệ nhân để cảm nhận sự giao thoa giữa các giá trị văn hóa được hình thành trên vùng đất Đồng Nai.

Phát huy giá trị của di sản, Bảo tàng Đồng Nai thời gian qua đã triển khai nhiều hoạt động nhằm đưa hình ảnh Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh đến gần hơn với cộng đồng. Trong đó, việc ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh thông qua mã QR, tour tham quan thực tế ảo 360 độ, các ấn phẩm 3D… đã góp phần mở rộng cách tiếp cận di sản, giúp người dân, học sinh và du khách có thêm cơ hội tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp của tiền nhân.

Trong 2 ngày 29 và 30-6, tại Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh sẽ diễn ra Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh. Lễ giỗ đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một nghi lễ thông thường, trở thành Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần quảng bá và lan tỏa hình ảnh vùng đất, con người Đồng Nai đến bạn bè khu vực và thế giới.

Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến cho biết: Di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với quá trình hình thành vùng đất Đồng Nai mà còn là không gian giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về công lao của các bậc tiền nhân trong hành trình khai phá, xây dựng và phát triển quê hương. Đơn vị đã đón nhiều đoàn khách, học sinh, sinh viên đến tham quan, học tập, trải nghiệm tại di tích. Trong năm 2026, đơn vị sẽ tiếp tục khảo sát, đánh giá hiện trạng các di tích xếp hạng, tham mưu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo theo quy định.

Hiện nay, thành phố Đồng Nai đã gắn bảng tên đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh cho đại lộ dài 15,5km đi qua các phường: Long Hưng, Tam Phước và xã An Phước. Nhiều trường học cũng được đặt tên Nguyễn Hữu Cảnh nhằm nhắc nhớ công lao của bậc tiền nhân. Đặc biệt, các tác phẩm văn học nghệ thuật của văn nghệ sĩ Đồng Nai sáng tác về cuộc đời, sự nghiệp của Đức ông Nguyễn Hữu Cảnh đã được giới thiệu rộng rãi, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần cho các tầng lớp nhân dân.