Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Trong tháng 6 phải cơ bản tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy giải ngân vốn KH&CN

Sáng 19-5, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại đầu cầu trụ sở Chính phủ với sự tham gia của các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh… và kết nối trực tuyến với đầu cầu 10 địa phương.

Cùng dự hội nghị có Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn; lãnh đạo các bộ, cơ quan.

Giải ngân lĩnh vực KH&CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mới đạt khoảng 14,78%

Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết hội nghị tập trung vào hai nội dung trọng tâm. Thứ nhất là đánh giá tình hình phân bổ ngân sách đầu tư năm 2024 cho lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của các bộ, ngành, địa phương; thứ hai là rà soát tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công đối với các dự án thuộc kế hoạch.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến nay tỉ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong lĩnh vực này mới đạt khoảng 14,8%, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân chung cả nước là gần 21,2% trong 5 tháng đầu năm 2026. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, điều này cho thấy tiến độ giải ngân của lĩnh vực KH&CN đang chậm hơn nhiều so với mặt bằng chung.

Phó Thủ tướng đề nghị các đại biểu phát huy tinh thần thẳng thắn, trách nhiệm để đánh giá toàn diện, thực chất những khó khăn, vướng mắc; làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan cũng như xác định cụ thể các điểm nghẽn trong cơ chế, chính sách hay khâu tổ chức thực hiện tại địa phương. Mục tiêu đặt ra là trong tháng 6/2026 phải cơ bản giải quyết dứt điểm các khó khăn, vướng mắc nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công.

Theo Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân, trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026, Bộ KH&CN tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý để thể chế hóa các chủ trương, chính sách tại Nghị quyết 57-NQ/TW. Khung pháp lý cơ bản đã hình thành cho các lĩnh vực KH&CN, đổi mới sáng tạo (ĐMST), chuyển đổi số (CĐS). Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành tương đối đồng bộ, tạo hành lang pháp lý để triển khai đăng ký, phân bổ, giải ngân vốn cho lĩnh vực này.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, kinh phí còn lại từ nguồn bổ sung năm 2025, chuyển nguồn sang năm 2026 là trên 8.421 tỷ đồng. Tổng nguồn kinh phí năm 2026 là trên 103.441 tỷ đồng, bao gồm trên 73.441 tỷ đồng do Bộ tổng hợp và 30.000 tỷ đồng chi có tính chất KH&CN, ĐMST và CĐS ở các lĩnh vực khác do Bộ Tài chính tổng hợp.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã có văn bản gửi các bộ, ngành và địa phương hướng dẫn việc triển khai kế hoạch KH&CN, ĐMST và CĐS năm 2026 khoảng trên 51.868 tỷ đồng. Kinh phí còn lại chưa giao kế hoạch trong năm là 20.355,016 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên trên 2.198 tỷ đồng, chi đầu tư trên 18.156 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Bộ KH&CN đã bố trí 998,3 tỷ đồng cho 22/46 nền tảng số, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cho các bộ, cơ quan Trung ương đã đăng ký; tổng hợp và bố trí 2.478,6 tỷ đồng cho 35/52 cơ sở dữ liệu đã đăng ký… Đến nay, Bộ KH&CN đã phối hợp với Bộ Tài chính bố trí đủ cho các bộ, ngành, địa phương có nhu cầu kinh phí và hồ sơ hợp lệ.

Về tình hình giải ngân, tính đến 12-5, tổng số đã giải ngân là trên 7.945 tỷ đồng, đạt 14,78% so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương trên 4.063 tỷ đồng, đạt 14,8% kế hoạch Thủ tướng giao, vốn ngân sách địa phương trên 3.882 tỷ đồng, đạt 14,75% kế hoạch Thủ tướng giao.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu một số khó khăn liên quan đến cơ chế lập dự toán, phân bổ và quản lý kinh phí KH&CN, ĐMST và CĐS. Theo đó, quy định xác định mức kinh phí trung bình 3 năm theo từng loại hình nhiệm vụ để làm cơ sở lập dự toán sẽ bất cập đối với các nhiệm vụ quy mô lớn, nhiệm vụ công nghệ chiến lược, nhiệm vụ đặc biệt hoặc các loại hình nhiệm vụ mới chưa có dữ liệu lịch sử; đồng thời chưa có hướng dẫn cụ thể về hệ số điều chỉnh do biến động chính sách, lạm phát hoặc giảm phát…

Để tiếp tục hoàn thiện thể chế, Bộ Khoa học và Công nghệ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sửa đổi một số văn bản quy phạm pháp luật, một số nghị định; trong trường hợp cần thiết, tiếp tục kiến nghị Chính phủ có những nghị quyết đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các bộ, ngành, địa phương.

TPHCM, Hà Nội dẫn đầu giải ngân vốn KHCN và chuyển đổi số

Tại hội nghị, một số địa phương được giao vốn lớn, đến nay có tỉ lệ giải ngân cao đã chia sẻ kinh nghiệm về cách thức triển khai. TPHCM cho biết địa phương được giao 4.437 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư 2.103 tỷ; vốn chi thường xuyên 2.334 tỷ; đến nay tỉ lệ giải ngân của TPHCM đạt 32,6%.

TP. Hà Nội được giao 3.087 tỷ đồng; trong đó vốn đầu tư 1.755 tỷ; vốn chi thường xuyên 1.332 tỷ đồng. Đến nay, tỉ lệ giải ngân của TP. Hà Nội đạt 27,8%.

Tỉnh An Giang được giao 836 tỷ đồng (đầu tư 701 tỷ; thường xuyên 135 tỷ), đến nay tỉ lệ giải ngân đạt 17,23%. Tỉnh Gia Lai được giao 164,5 tỷ đồng (đầu tư 50 tỷ; thường xuyên 114,5 tỷ), đến nay tỉ lệ giải ngân đạt 20,94%.

Các địa phương cho biết vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình phân bổ và triển khai vốn đầu tư, vốn chi thường xuyên cho lĩnh vực KH&CN, ĐMST và CĐS. Đồng thời, các địa phương cũng kiến nghị một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn.

Tỉnh An Giang cho biết tiến độ giải ngân hiện vẫn chậm so với kế hoạch, chủ yếu do thủ tục đầu tư, đấu thầu, mua sắm còn phức tạp, trong khi giá cả biến động lớn khiến nhiều dự án phải điều chỉnh. Tỉnh cũng khó khăn trong triển khai các nhiệm vụ mới như xây dựng kho dữ liệu số, số hóa hồ sơ, nền tảng trí tuệ nhân tạo, trợ lý ảo hay phân tích dữ liệu lớn. Nguyên nhân là nhiều nội dung chưa có định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá thống nhất để làm cơ sở lập dự toán, quyết toán.

Bên cạnh đó, việc triển khai các nền tảng dùng chung và cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Trung ương còn chậm, kéo theo tiến độ kết nối và chia sẻ dữ liệu tại địa phương bị ảnh hưởng. Một số địa phương hiện chưa có kho dữ liệu số và hệ thống thông tin chỉ đạo điều hành đồng bộ. UBND tỉnh An Giang khẳng định sẽ quyết liệt chỉ đạo, phấn đấu giải ngân đạt 100% kế hoạch vốn được giao.

Trong khi đó, tỉnh Tây Ninh cam kết giải ngân toàn bộ số vốn năm 2026 đã bố trí, đồng thời kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về dữ liệu gốc, dữ liệu chủ, danh mục cơ sở dữ liệu quốc gia cũng như cơ chế quản lý, khai thác và kết nối chia sẻ dữ liệu.

Tỉnh Tây Ninh cũng đề xuất các cơ quan liên quan sớm hoàn thiện hệ thống dữ liệu dùng chung, hướng dẫn kết nối và chia sẻ dữ liệu làm cơ sở xây dựng kho dữ liệu quốc gia, bảo đảm việc đầu tư các dự án số được thực hiện thống nhất, tránh trùng lặp.

Giải ngân vốn cho KH&CN, ĐMST và CĐS là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh KH&CN, ĐMST và CĐS là động lực phát triển mới của đất nước, vì vậy cần huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm thúc đẩy mạnh mẽ lĩnh vực này trong giai đoạn tới.

Phó Thủ tướng đánh giá cao một số bộ, ngành, địa phương có kết quả giải ngân tích cực như Hà Nội, TPHCM và một số đơn vị đạt tỉ lệ giải ngân cao. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng chỉ rõ thực tế nhiều bộ, ngành, địa phương giải ngân rất chậm, thậm chí có nơi giải ngân bằng 0%. Theo Phó Thủ tướng, các đơn vị cần nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm của mình đối với tình trạng chậm giải ngân hiện nay.

Phó Thủ tướng yêu cầu thủ trưởng các bộ, ngành, lãnh đạo các địa phương phải xác định giải ngân vốn cho KHCN, ĐMST và CĐS là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách không chỉ của năm 2026 mà cả các năm tiếp theo nhằm thực hiện hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Nguồn lực dành cho lĩnh vực này là rất lớn, được bố trí tới 2% ngân sách nhà nước, vì vậy không thể để xảy ra tình trạng vốn đã giao nhưng không giải ngân được.

Mục tiêu đặt ra là phải phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026; bộ, ngành, địa phương nào không hoàn thành phải chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo cấp trên. Đồng thời, các đơn vị phải thực hiện chế độ báo cáo tiến độ giải ngân hằng tháng để Chính phủ theo dõi, đôn đốc.

Theo Phó Thủ tướng, ngay sau hội nghị, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát lại toàn bộ danh mục nhiệm vụ, dự án KHCN, ĐMST và CĐS trong năm 2026 để phân loại cụ thể. Những dự án có thể triển khai ngay cần tập trung nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân. Đối với các dự án còn vướng mắc, phải xác định rõ nguyên nhân và tháo gỡ theo đúng thẩm quyền. Nội dung nào thuộc thẩm quyền của bộ, ngành thì lãnh đạo bộ phải trực tiếp xử lý; nội dung vượt thẩm quyền cần báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ để kịp thời xem xét, giải quyết.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc phân cấp hiện nay đã rất rõ ràng, do đó các bộ, ngành, địa phương cần chủ động hơn trong điều hành. Phó Thủ tướng cũng lưu ý việc bố trí vốn phải có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các nhiệm vụ có tính chiến lược, tạo đột phá và có sức lan tỏa lớn đối với phát triển KHCN, ĐMST và CĐS. Phó Thủ tướng yêu cầu chấm dứt tình trạng phân bổ dàn trải, manh mún, dẫn đến cuối năm không có sản phẩm nổi bật hay hiệu quả rõ ràng. Các bộ, ngành, địa phương cần tập trung nguồn lực cho những dự án có khả năng tạo ra kết quả cụ thể, đo đếm được và mang lại giá trị thực tiễn cho phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh các dự án liên quan đến cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng số dùng chung, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ chiến lược hiện đang triển khai rất chậm dù nguồn lực đã được bố trí. Đây là những lĩnh vực then chốt cần ưu tiên tập trung triển khai trong thời gian tới. Các bộ, ngành và địa phương cần xác định rõ kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ, dự án; việc đầu tư phải gắn với hiệu quả thực tế và khả năng lan tỏa.

Tập trung tháo gỡ khó khăn ngay trong tháng 6-2026

Về hoàn thiện thể chế, Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp phối hợp tập trung tháo gỡ toàn bộ khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục đầu tư, tài chính trong tháng 6/2026. Các bộ khẩn trương sửa đổi, bổ sung các nghị định, thông tư còn bất cập liên quan đến đầu tư, phân bổ, thanh quyết toán và giải ngân vốn cho lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS ở các cấp. Bộ KH&CN cần phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ KHCN cấp quốc gia cũng như các quy định liên quan đến ngân sách, đầu tư để kịp thời tháo gỡ bất cập cho địa phương trong quá trình triển khai.

Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp tổng hợp toàn bộ các kiến nghị, vướng mắc của bộ, ngành, địa phương sau hội nghị để xây dựng phương án tháo gỡ.

"Mục tiêu là trong tháng 6-2026 phải cơ bản giải quyết xong các khó khăn, vướng mắc để từ sau tháng 6 trở đi tiến độ giải ngân của lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS đạt kết quả cao hơn", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Về định hướng đầu tư thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung ưu tiên hai nhóm nhiệm vụ lớn. Thứ nhất là hoàn thiện, nâng cấp hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia nhằm tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu khoa học bởi muốn phát triển nghiên cứu khoa học thì phải có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, đồng bộ. Thứ hai là tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Chính phủ đã lựa chọn khoảng 20 nhiệm vụ công nghệ chiến lược giao cho 10 bộ, ngành triển khai và yêu cầu phải sớm tạo ra sản phẩm cụ thể, hiệu quả rõ rệt ngay trong năm 2026.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là phải hành động quyết liệt, xử lý dứt điểm các vướng mắc để bảo đảm nguồn vốn cho KHCN, ĐMST và CĐS được triển khai hiệu quả, tạo ra sản phẩm cụ thể và đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước.