Bước đột phá hướng tới kỷ nguyên vươn mình

Đó là thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đánh dấu bước phát triển về chất trong quá trình cải cách hành chính hướng tới xây dựng một chính quyền không chỉ là “của dân, vì dân” mà còn hướng tới chính quyền thực sự “gần dân”, “thân dân” như khát vọng, mong muốn của Tổng Bí thư Tô Lâm trong những phát biểu gần đây.

Xây dựng chính quyền “gần dân, thân dân”, phụng sự Nhân dân

Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nhà nước dân chủ nhân dân ở Việt Nam là bước nhảy vọt to lớn, là cuộc cải biến xã hội vĩ đại không chỉ của lịch sử dân tộc Việt Nam mà của cả lịch sử phong trào đấu tranh giải phóng của các dân tộc bị áp bức chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc trên toàn thế giới.

Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và bắt đầu từ đây, nhà nước kiểu mới - nhà nước thực sự của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ra đời và phát triển. Nhân dân chính là chủ thể của quyền lực nhà nước, để từ đó hình thành nên các cơ quan nhà nước do Nhân dân tổ chức ra để phục vụ lợi ích của số đông nhân dân lao động. Tất cả những cán bộ trong bộ máy đều là công bộc của Nhân dân, được ủy quyền để thực hiện ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Điều 1 Hiến pháp năm 1946 khẳng định: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng hòa. Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”.

Như vậy, trong Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhân dân là chủ thể cơ bản của quyền lực nhà nước. Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, Đảng đã lãnh đạo Nhân dân xây dựng một bộ máy nhà nước phục vụ Nhân dân, đạt được nhiều thành tựu to lớn. Nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thực sự là nhà nước “của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới hiện nay, sự phát triển như vũ bão của các cuộc cách mạng công nghệ trên thế giới đã tác động trực tiếp và sâu rộng tới Việt Nam. Trước bối cảnh ấy, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua với số phiếu rất cao nghị quyết về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) năm 2025. Theo đó, xác lập mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thống nhất trong cả nước và phân rõ nhiệm vụ, thẩm quyền, cơ cấu tổ chức bộ máy của từng cấp chính quyền. Như vậy có thể thấy, trong mỗi hoàn cảnh lịch sử cụ thể, Đảng đã có những quyết sách mang tính thời đại sâu sắc, tạo ra sự phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở Việt Nam, từ chỗ là Nhà nước của dân, do dân và vì dân, đã nâng lên một tầm cao mới, thành Nhà nước thực sự gần dân, thân dân, phụng sự Nhân dân. 

Đánh giá về vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong phiên bế mạc Hội nghị lần thứ 12 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Ban Chấp hành Trung ương Đảng thống nhất đánh giá, bước đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại 34 tỉnh, thành, với 3.321 xã, phường, đặc khu, kết quả sơ bộ cho thấy bộ máy cơ bản vận hành tốt, không có trục trặc lớn, cán bộ, công chức bước đầu thích ứng; quy trình xử lý công việc tương đối thông suốt, dịch vụ công được giải quyết nhanh hơn; Nhân dân bày tỏ sự đồng tình và kỳ vọng mô hình mới sẽ hiệu quả hơn”

Như vậy, với sự dẫn dắt của Trung ương Đảng, đứng đầu là Tổng Bí thư Tô Lâm, từ ngày 1-7-2025 ở Việt Nam thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh, xã) với mục tiêu hướng tới xây dựng chính quyền gần dân, sát với dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn; đồng thời mở ra cục diện mới trong phát triển đất nước với tầm nhìn lâu dài, ít nhất là trong 100 năm tới. Đây thực sự là sự phát triển sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Giải quyết những yêu cầu từ thực tiễn

Thực tiễn sau khi đi vào vận hành cho thấy, chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra những điều kiện thuận lợi trong việc phân công, phối hợp, phân cấp mạnh mẽ hơn nữa giữa Trung ương với địa phương, tạo ra một trục thông suốt trong sự lãnh đạo, chỉ đạo từ Trung ương tới địa phương theo đúng phương châm mà Trung ương Đảng đã chỉ đạo - “giảm các tầng nấc trung gian”, hướng tới đưa các chủ trương, nghị quyết, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước được nhanh chóng triển khai tới Nhân dân, sát với dân, phục vụ Nhân dân một cách trực tiếp, thiết thực và đạt hiệu quả cao hơn, trên tinh thần “việc gì của địa phương thì để địa phương quyết định, tổ chức thực hiện và tự chịu trách nhiệm”.

Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp tạo ra sự liên thông rất lớn của cán bộ, công chức cấp địa phương (cấp tỉnh và cấp xã), xóa bỏ sự phân biệt giữa cán bộ, công chức cấp xã với cán bộ, công chức cấp tỉnh. Đây là bước tiến quan trọng của chế độ công vụ, cán bộ cấp tỉnh, thành có thể dễ dàng được luân chuyển, bổ nhiệm biệt phái xuống xã và ngược lại, để tạo nên sự nhịp nhàng trong vận hành bộ máy chính quyền ở địa phương, từ đó góp phần xóa bỏ sự phân biệt cán bộ, công chức giữa đơn vị hành chính các cấp, nhất là trong cùng một địa phương.

Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp ở địa phương góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, hướng tới đẩy mạnh thực hiện các nghị quyết của Bộ Chính trị trong việc đẩy mạnh cải cách hành chính, minh bạch hóa quy trình và tiết kiệm chi phí cho cả bộ máy và người dân. Chính quyền địa phương 2 cấp góp phần giảm cấp trung gian, cắt giảm chi phí đầu tư công về nhân lực và cơ sở vật chất, từ đó chấm dứt sự manh mún, dàn trải trong các hoạt động đầu tư công, tiết kiệm ngân sách (các nguồn lực) để đầu tư tốt hơn cho con người, cũng như cơ sở vật chất của chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời giúp đội ngũ cán bộ, công chức các cấp có thu nhập tốt hơn, đời sống được nâng cao, yên tâm công tác cũng như phục vụ ngày càng tốt hơn lợi ích của người dân và doanh nghiệp.